Վահէ Հովհաննիսեան
Այլընտրանքային նախագծեր խումբ
Իշխանութիւնը բաց տեքստով ասում է. «Թոյլ չեմ տալու՝ այլ ուժեր ԱԺ-ում մեծամասնութիւն կազմեն»։
Քաղաքական-հանրային ակտիւը լուրջ դէմքով արձագանգում է. «Կրկնելու են մոլդովական սցենարը»։
Բա յետո՞յ։
Իշխանութիւնն այլ ուժերին մեծամասնութիւն թոյլ չտալու օրինական մէկ տարբերակ ունի. եթէ ինքը օրինական ճանապարհով հաւաքի մեծամասնութիւն։ Ակնյայտ է, որ չի կարողանալու։ Տապալել է նաեւ պրոքսի ուժեր աճեցնելու-անցկացնելու եւ նրանց հետ դաշինք կազմելու տարբերակը։ Մնաց միւս «գործիքակազմը»՝ բռնել, գործ յարուցել, չգրանցել, սպառնալ ու այլ նման բաներ։
Իշխանութիւնը շատ լաւ գիտի, որ ստուերային որեւէ պայմանաւորուածութիւն սառոյցի վրայ գրուած բան է։ Ամէն ինչ որոշելու է երկրի մթնոլորտը. եթէ մթնոլորտը փոխուած լինի, որեւէ պայմանաւորուածութիւն չի գործելու։ Հէնց դրա համար էլ իշխանութիւնն առանձնապէս ջանք չի թափում որեւէ մէկի հետ նախնական որեւէ բան պայմանաւորուելու համար։
Հակաիշխանական ճամբարում պիտի սկսեն աւելի լրջօրէն մօտենալ հնարաւոր զարգացումներին։ Կրկնել, թէ մոլդովական սցենար է լինելու եւ շարունակել հանդարտ քարոզարշաւը, մի քիչ լուրջ չէ։
Նախ պէտք է սկսել խորութեամբ հասկանալ, թէ վերջը ի՞նչ է այդ մոլդովական սցենարը, հասկանալ դրա էութիւնն ու տեխնոլոգիական լուծումները։ Պէտք է գիտակցել, որ իշխանութիւնները յանուն իրենց վերարտադրութեան գնալու են հնարաւոր բոլոր անսպասելի քայլերին եւ կոշտ սցենարներին։ Պէտք է հաշուարկել կոնտր-քայլերն ու հակազդեցութեան սցենարները։ Իսկ դրանք կան։
Կա՞յ արդեօք հաշուարկ-վերլուծութիւն, թէ ի՛նչ առանձնայատկութիւններ ունի հայկական «Մոլդովական սցենարը»։ Ի՞նչ տարբերակներ կան, ամէն տարբերակն ի՞նչ ռիսկեր է պարունակում (այդ թուում՝ իշխանութեան համար), եւ այլն։ Վստահ չեմ։
Աւելին, այսօրուայ ներընդդիմադիր խաղի կանոններն ու բարքերը տեսնելով, չի բացառւում, որ որոշ ուժեր լուռ ողջունեն այս կամ այն ընդդիմադիր ուժի հանղէպ անօրինականութիւնները։ Նայած՝ ով ինչ խնդիր է դնում։
Եթէ կայ պատրանք, թէ Հայաստանում մոլդովական սցենարի դէպքում Մոսկուայից կը լինի ինչ-որ աջակցութիւն կամ ռէակցիա, ապա արժի յիշել նոյն Մոլդովայի օրինակը. Մոսկուան շատ հանգիստ ընդունեց իրողութիւնը, եւ ոչինչ չկատարուեց։ Նոյն կերպ կատեգորիկ սխալ է պնդել, թէ այս իշխանութիւնը ի՛նչ այլանդակութիւն էլ անի, Արեւմուտքը աչք է փակելու։ Դա այդպէս չէ, եւ կայ աշխատանքի հսկայական ծաւալ, որը պէտք է անել այս ուղղութեամբ։ Մնացածը սովորական ինքնաարդարացում է՝ սեփական չարածի պատճառով։
Ասել, թէ պլան B չկայ, նշանակում է ասել՝ արէք ինչ ուզում էք։ Ասել՝ ա՛յ, եթէ էսինչ ուժը չմասնակցէր ընտրութիւններին, աւելի լաւ կը լինէր, նեղ-մերկանտիլ մտածողութիւն է։ Ասել, թէ չպէտք է ձայն փոշիացնել, բայց համախմբման համար ոչ մի քայլ չանել, անհասկանալի է։
Կոպիտ սխալ է՝ ընտրական պրոցեսին նայել միայն ֆաւորիտների աչքերով կամ շահերով։ Կան զգալի թուով գործիչներ՝ քաղաքական-հանրային, զգալի թուով անհատներ՝ ազդեցիկ, ազնիւ, միաւորներ, որոնք չունեն ինքնուրոյն շեմ յաղթահարելու ռեսուրս կամ դժուարանում են գտնել իրենց ակտիւ մասնակցութեան ձեւը, բայց որոնք կարող են ազդել հանրային կարծիքի վրայ։ Եթէ ընդդիմադիր ֆաւորիտները պրոցեսին նայեն իրենց թուացեալ ֆաւորիտ դիրքերից, ապա շատ արագ դառնալու են կապոյտ սկուտեղի վրայ մատուցուած թիրախ իշխանութեան համար։ Ընդդիմադիր դաշտը պիտի պատրաստ լինել բոլորին ներգրաւել պայքարում՝ հնարաւոր «Մոլդովական սցենարի» զարգացման դէպքում։ Բոլորին՝ ֆաւորիտ, չֆաւորիտ, մասնակցող-չմասնակցող, բոլոր ակտիւ շրջանակներին, օր օրի ակտիւացող հասարակութեանը պէտք է պատրաստել իշխանութեան որեւէ անօրինական սցենարի դէմ պայքարելու։ Մեծ հաշուով, իշխանութեան անօրինականութիւնների դէմն առնելու մէկ տարբերակ կայ՝ հանրային մթնոլորտի փոփոխութիւն եւ տեխնոլոգիապէս գրագէտ աշխատանք։
Խնդիրը շատ աւելի կարեւոր է, քան սեփական նեղ հաշուարկները՝ յանուն ակնկալուող մանդատների քանակի։ Սրանք երկու տարբեր խնդիրներ են՝ հանրային համախմբման բոլորովին տարբեր պոտենցիալներով։
Համբերութիւնը լուրջ գործերում, իհարկէ, վճռորոշ գործօն է։ Բայց դա այլ համբերութեան մասին է՝ իմաստաւորուած։ Լրիւ այլ բան է, երբ համբերատար կերպով սպասում ես, որ քո հանդէպ պիտի, ասենք, «Մոլդովական սցենար» կիրառուի։ Կան իրավիճակներ, երբ գրագէտ անհամբերութիւնն աւելի արժէքաւոր է։ Սա ենթադրում է՝ հաշուարկել սցենարներ, ունենալ պահեստային տարբերակներ, կանխարգելիչ քայլերով խափանել ակնյայտ սցենարները, լինել աւելի ճկուն, լինել աւելի ազնիւ եւ այլն։
