Լևոն Պարոնեան
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան համար Հայաստանում քաղաքական մասնակցութիւնը սոսկ ընտրութիւնների հարց չէ։ Դա գոյութեան ռազմավարական հարց է։
Արցախի, Թուրքիայի, Ադրբեջանի, հայութեան ազգային իրաւունքների, ինքնիշխանութեան եւ Հայաստանի Հանրապետութեան ապագայ ուղղութեան վերաբերեալ ՀՅԴ դիրքորոշումները նրան ուղղակի հակադրութեան մէջ են դնում այն հզօր ուժերի հետ, որոնք կը նախընտրէին, որ այդ հարցերից շատերն առհասարակ դուրս մղուէին Հայաստանի քաղաքական կեանքից։ Հետեւաբար, ՀՅԴ-ի շարունակական գոյութիւնը Հայաստանում՝ որպէս օրինական, կազմակերպուած եւ ընտրական գործընթացներին գործուն մասնակցող քաղաքական կուսակցութիւն, ինքնին համազգային նշանակութիւն ունի։
Քաղաքական օրինականութիւնը կարեւոր է։ Խորհրդարանական ներկայացուածութիւնը կարեւոր է։ Ընտրութիւններին մասնակցութիւնը կարեւոր է։ Դաշինքներ կազմելու, պետական իշխանութիւն իրականացնելու, օրէնսդրութեան վրայ ազդելու եւ քաղաքացիներին օրինական քաղաքական կառոյցների միջոցով համախմբելու կարողութիւնը կարեւոր է։ Սրանք պարզապէս իշխանութեան հասնելու գործիքներ չեն։ Դրանք այն մեխանիզմներն են, որոնք քաղաքական շարժումը պահում են պետութեան սահմանադրական կեանքի ներսում եւ էապէս դժուարացնում են նրան լուսանցք մղելու, ապօրինականացնելու կամ ի վերջոյ ճնշելու փորձերը։
Սա յատկապէս կարեւոր է ՀՅԴ-ի նման կուսակցութեան համար։ Քաղաքական իր դիրքից զրկուելու պարագայում թշնամաբար տրամադրուած ուժերի համար շատ աւելի հեշտ կը լինէր այն ներկայացնել որպէս անցեալի մնացուկ, ռեւանշիստական շարժում կամ նոյնիսկ ծայրայեղական կազմակերպութիւն, որը խոչընդոտում է իբր անխուսափելի տարածաշրջանային ինչ-որ կարգաւորման։ Ուստի Հայաստանի ընտրական եւ պետական-քաղաքական կեանքում խորապէս արմատաւորուած մնալը միայն ՀՅԴ ծրագրի առաջմղման հարց չէ։ Դա նաեւ այդ ծրագրում մարմնաւորուած գաղափարների քաղաքական օրինականութիւնը պաշտպանելու հարց է։
Անկախ Հայաստանի պատմութիւնը նոյնպէս հաստատում է այս միտքը։ 1991 թուականից ի վեր նախագահների, առանձին անհատների եւ ժամանակաւոր քաղաքական հանգամանքների շուրջ բազմիցս ի յայտ են եկել կուսակցութիւններ ու շարժումներ, որոնք այնուհետեւ թուլացել կամ անհետացել են։ Հայաստանում ՀՅԴ կառոյցը դիմացել է արգելքի, ընտրական պարտութիւնների, իշխանութեանը մասնակցութեան, ընդդիմադիր գործունէութեան եւ համազգային ճգնաժամերի պայմաններում։ Այդ շարունակականութիւնը կերտուել է տասնամեակների կազմակերպական աշխատանքի եւ զոհողութիւնների շնորհիւ եւ երբեք չպէտք է թեթեւամտօրէն գնահատուի։
Այդ ներկայութիւնը չի եղել անհետեւանք միայն այն պատճառով, որ ՀՅԴ-ն չի գերիշխել պետական իշխանութեան մէջ։ Քաղաքական պատմութիւնը կերտում է ոչ միայն վարչապետի պաշտօնը զբաղեցնող կուսակցութիւնը։ Կայուն ընդդիմադիր կուսակցութիւններն ազդում են համազգային բանավէճի սահմանների վրայ։ Իր շարունակական ներկայութեամբ ՀՅԴ-ն նպաստել է, որ Արցախը, հայ-թուրքական յարաբերութիւնները, ազգային անվտանգութիւնը, Սփիւռք-պետութիւն յարաբերութիւնները, ընկերային արդարութիւնը, ինչպէս նաեւ պատմական ու ազգային իրաւունքներին առնչուող հարցերը հաստատուն տեղ պահպանեն Հայաստանի քաղաքական օրակարգում։
Հէնց Արցախն է տալիս ամենայստակ դասը։ Տասնամեակներ շարունակ նրա գոյատեւումը կախուած էր կազմակերպուած քաղաքական կամքից, ռազմական զոհողութիւնից, պետական հաստատութիւններից, միջազգային քարոզչական ու քաղաքական աշխատանքից եւ այնպիսի քաղաքական կառոյցներից, որոնք ունակ էին ազգային համոզմունքը վերածելու գործի։ ՀՅԴ-ն այդ ամբողջ համակարգի մաս էր։ Կարելի է հիմնաւոր կերպով հարց տալ, թէ հայկական դիրքորոշումները որքան աւելի վաղ կարող էին նահանջել, եթէ նման կազմակերպուած ուժերը պարզապէս հեռանային քաղաքական ասպարէզից։
Այսօր, երբ Հայաստանում ՀՅԴ կառոյցը եւ ընդդիմադիր այլ ուժեր գործում են քաղաքական ուժեղ ճնշման պայմաններում, այդ ներկայութեան պահպանումն աւելի է կարեւորւում, ոչ թէ պակաս։ Քաղաքական հաստատութիւնն իր ապագան պաշտպանում է՝ մնալով կազմակերպուած, օրինական, հրապարակային եւ արդիական։
Հետեւաբար, անհրաժեշտ ուղին յարատեւութիւնը նորացման հետ համադրելն է՝ աւելի ամուր կազմակերպական կառոյց, աւելի լաւ ղեկավարութիւն, հասարակութեան աւելի լայն շերտերի հետ աշխատանք, խելամիտ դաշինքներ եւ լուրջ մասնակցութիւն հասանելի բոլոր քաղաքական հարթակներում։
ՀՅԴ-ի յարատեւ գոյութիւնը երբեք արժէքաւոր չի եղել պարզապէս այն պատճառով, որ այն գոյատեւել է։
Նրա արժէքն այն է եղել, որ այն պահպանել է գործելու կարողութիւնը։
