Յիշէ՛ք, Ալիեւին Փաշինեանն այլեւս պէտք չէ

Յիշէ՛ք, Ալիեւին Փաշինեանն այլեւս պէտք չէ

Վլադիմիր Մարտիրոսեան
Քաղաքական գիտութիւնների թեկնածու, դոցենտ

ԱԺ նիստի կարմիր թելը եւ կարմիր մթնոլորտը «Նոր Սահմանադրութեան» համար ուղեղների համատարած առցանց լուացումն էր։ Իմ մասնագիտական եւ քաղաքացիական պարտքն է թոյլ չտալ, որ ՔՊ-ն նախ իմ, ապա նաեւ ձեր ուղեղը լուանայ։

Յիշէ՛ք, Ալիեւին Փաշինեանն այլեւս պէտք չէ։ Փաշինեանի կապիտուլեացիան նա վաղուց արդէն ունի, եւ դա վաղուց իրեն հետաքրքիր չէ։ Ալիեւին պէտք է հայ ժողովուրդը եւ նրա համաժողովրդական կապիտուլեացիան, քաղաքական հպատակեցումն ու ազգային ենթարկեցումը։ Նրան պէտք է ձեր փաստացի, ինքնակամ եւ պաշտօնական հրաժարումը՝ նոր Սահմանադրութեանը տուած կողմ քուէի միջոցով։

Ի՞նչ է պէտք մեզ։ Յարգել շուրջ 700 հազար քաղաքացիների արդէն կայացրած որոշումը, յարգել այն, ոչ թէ ՔՊ-ի նման շուրջ 700 հազար հայ մարդու, որոնք ՔՊ-ին ձայն չեն տուել, անուանել խաղաղութեան խոչընդոտ։

Այս տեմպերով ՔՊ-ն այդ հայ մարդկանց յաջորդիւ անուանելու է ազգի թշնամիներ եւ ստիպելու է յանձնել բուլդոզերին՝ նախապէս էլ իրենց ընտրողներին պարտադրելով մատնագրեր գրել չընտրողների դէմ։

Մի կողմ դնենք սեւացած բանանը, նեարդային դրամատուրգիան, լեզուակռիւները, անարժէք փաստարկներն ու սեւացած դուխիզմը։ Նայենք լայն ու խորքային։

ՔՊ-ականնե՛ր, ձեր հերթական մանիպուլեատիւ խօսոյթը կառուցուած է երկու պարզունակ հարցադրման վրայ՝ «Ինչո՞ւ էք ժողովրդին զրկում սահմանադրական փոփոխութիւնների վերաբերեալ որոշում կայացնելու հնարաւորութիւնից, եւ ինչո՞ւ էք դէմ արտայայտւում մի նախագծի, որի բովանդակութեանը դեռ ծանօթ չէք»։

Բացատրեմ դանդաղ եւ սառնասիրտ մասնագիտական լեզուով՝ վեց իրաւաքաղաքական փաստարկով, որոնք որեւէ կերպ չեն ենթարկւում ո՛չ ձեր դրամատուրգիական ներկայացումներին, ո՛չ «պաս ու պադաչով» հարցուպատասխաններին եւ ո՛չ էլ կենցաղաքաղաքական խորամանկութիւններին։

Նախ՝ ձեզ պարտադրուած է նոր Սահմանադրութիւն, ոչ թէ փոփոխութիւններ։

Երկրորդ՝ նոյնիսկ եթէ մի պահ մի կողմ դնենք Ադրբեջանի՝ Հայաստանի նոր Սահմանադրութեան ընդունման պարտադրանքը՝ որպէս խաղաղութեան պայմանագրի ստորագրման նախապայման, որից որեւէ կերպ չէք կարողանում խուսանաւել, միեւնոյն է, կայ գերազանցապէս կարեւոր խնդիր, որն անմիջականօրէն առնչւում է ձեր խամրած «թաւշեայ, ոչ բռնի, ժողովրդական յեղափոխութեան» սկզբունքներին եւ արժէքներին։

Դրանք ժողովրդավարութեան, իրաւական պետութեան, լեգիտիմութեան եւ սահմանադրականութեան հիմնարար սկզբունքներն են, որոնք ձեր կողմից փառաբանւում էին յեղափոխական շրջանում, իսկ այսօր, մեղմ ասած, խեղաթիւրւում են, եթէ չասենք՝ թունաւոր կերպարանափոխութեան ենթարկւում։

Առաջին։ Յիշէ՛ք, ժողովուրդը միայն ձեր ընտրողը չէ։ Ընդդիմութիւնը նոյնպէս ժողովրդի ընտրութիւնն է։

ՀՀ Սահմանադրութեան 2-րդ յօդուածով ժողովուրդն իր իշխանութիւնն իրականացնում է նաեւ ընտրութիւնների եւ ներկայացուցչական մարմինների միջոցով։ Դա, վստահաբար, դեռ չէք կարող փոխել, քանի որ դա էլ փոխելու պատուէր դեռ չի իջեցուել։

Հետեւաբար, ընդդիմութեան կողմից իր սահմանադրական լիազօրութիւնների իրականացումը ձեր երկու երրորդ մեծամասնութեան բացակայութեան պայմաններում ոչ թէ ժողովրդի կամքի սահմանափակում է, այլ այդ կամքի իրականացում։

Ընդդիմութեան պատգամաւորների մանդատը ժողովրդական ինքնիշխանութեան արտայայտութիւն է նոյնքան, որքան ձերը։ Ժողովրդի անունից խօսելու մենաշնորհ չունէք։

Երկրորդ։ Արձանագրէ՛ք, կառավարելու մանդատը դեռ Սահմանադրութիւնը վերաձեւելու արտօնագիր չէ։

Սահմանադրութեան 202-րդ յօդուածով նախատեսուած երկու երրորդի պահանջը սահմանադրական երաշխիք է՝ ձեր քաղաքական մեծամասնութեան կամքը համաժողովրդական կամքի հետ չնոյնացնելու համար։

Այսինքն՝ դա ինքնին արգելք է, STOP է, որպէսզի ՔՊ-ի կամ ՔՊ ընտրողների ցանկութիւնները չներկայացուեն որպէս բոլոր ընտրողների կամք, եւ որպէսզի հաշուի առնուի նաեւ ՔՊ-ին չընտրողների կամքը ու չստեղծուի ՔՊ ընտրողների կամքի բռնապետութիւն։

Դա է կանխում Սահմանադրութիւնը, եւ դա է պահանջում ժողովրդավարութիւնը, որովհետեւ դրա էութիւնն ու բնոյթը ոչ միայն մեծամասնութեան իշխանութիւնն է, այլեւ այդ իշխանութեան սահմանափակումն ու վերահսկելիութիւնը։

Հէնց այս սկզբունքն է սահմանադրական ժողովրդավարութիւնը տարանջատում մեծամասնութեան բռնապետութիւնից։

Սահմանադրական սահմանափակումները ժողովրդավարութեան խոչընդոտ ներկայացնելը ժողովրդավարութեան էութեան կոպիտ խեղաթիւրում է։

Երրորդ։ Ժողովուրդը ձեզ տուել է իշխանութիւն, բայց ոչ անսահմանափակ իշխանութիւն։

2026 թուականի յունիսի 7-ին Հայաստանի քաղաքացիները ձեւաւորել են խորհրդարան, որտեղ դուք ստացել էք ոչ թէ թագաւորելու, այլ սահմանափակ ժամկէտով կառավարելու հնարաւորութիւն։

Նորից՝ կառավարելու հնարաւորութիւն, ոչ թէ ամբողջատիրական իշխանութիւն իրականացնելու իրաւունք։

Դուք չէք ստացել նոր Սահմանադրութիւնն ինքնուրոյն հանրաքուէի դնելու համար անհրաժեշտ մեծամասնութիւն։ Սա ժողովրդի ընտրական կամքի սահմանադրական հետեւանքն է, ոչ թէ ընդդիմութեան ստեղծած խոչընդոտը։

Դուք չէք կարող ընտրութիւնների արդիւնքը ճանաչել այնքանով, որքանով այն ապահովում է ձեր իշխանավարումը, եւ անտեսել այնքանով, որքանով այն սահմանափակում է ձեր լիազօրութիւնները։

Ընտրութիւնների արդիւնքը քաղաքական ճաշացանկ չէ, որից կարող էք ընտրել միայն ձեր քիմքին հաճելի ուտեստները։

Չորրորդ։ Պարտադիր չէ ծանօթ լինել նոր Սահմանադրութեան տեքստին՝ դրա ընդունման քաղաքական հիմքը մերժելու համար։

Նոյնիսկ իրաւաբանօրէն կատարեալ տեքստը չի արդարացնում քաղաքականապէս անընդունելի գործընթացը։

Նոր Սահմանադրութեան ընդունման գործընթացը գնահատւում է ոչ միայն առաջարկուող տեքստով, այլեւ դրա նախաձեռնման շարժառիթներով, նպատակներով, հիմքերով եւ արտաքին պայմանաւորուածութեամբ։

Գործընթացի քաղաքական հիմքը մերժելու համար պարտադիր չէ կարդալ դրա արդիւնքում առաջարկուելիք տեքստը։

Ձեր նոր Սահմանադրութեան ողջ գաղափարն ադրբեջանական ծագում ունի, կապիտուլեացիայի արդիւնք է, որը փորձում էք վաւերացնել նաեւ իւրաքանչիւր հայ մարդու քուէի միջոցով։

Նախկին սահմանադրական հանրաքուէների կեղծման մասին ձեր պնդումները, նոյնիսկ եթէ ենթադրենք եւ ընդունենք, որ հիմնաւոր են, չեն կարող արդարացնել արտաքին պարտադրանքով նոր հանրաքուէ նախաձեռնելը։

Մի դէպքում խօսքը հանրաքուէի անցկացման օրինականութեան մասին է, միւս դէպքում՝ հէնց սահմանադիր գործընթացի ինքնիշխանութեան։

Արտաքին պարտադրանքով ձեւաւորուած օրակարգը հանրաքուէով հաստատելն ինքնին այդ օրակարգը չի դարձնում ինքնիշխան եւ երբեք էլ չի դարձնելու։ Հանրաքուէի իրաւական ընթացակարգը չի վերացնում դրա քաղաքական ծագման խնդիրը։

Այդպիսի գործընթացը պատմական խարան է եւ ծանր հետեւանքներ կարող է ունենալ պետութեան ու գալիք սերունդների համար, նոյնիսկ եթէ այս նիւթը կարդացողներից որեւէ մէկս այլեւս կենդանի չլինենք։

Հինգերորդ։ Նախկին թաւշեանե՛ր, ժողովրդի կամքը պարտաւոր էք յարգել նաեւ այն ժամանակ, երբ այն ձեռնտու չէ ձեզ։

Ժողովրդավարութիւնը ենթադրում է ոչ միայն ժողովրդին որոշում կայացնելու հնարաւորութիւն տալը, այլեւ նրա կայացրած որոշումը յարգելը։

Ժողովրդին պարբերաբար քուէատուփի մօտ տանելու, յետոյ կրկին վերադարձնելու եւ միայն ձեզ ձեռնտու արդիւնքը ժողովրդական կամքի արտայայտութիւն համարելու տրամաբանութիւնը ժողովրդավարութիւն չէ։

Դա ժողովրդական ինքնիշխանութիւնը ձեր քաղաքական նպատակայարմարութեանը ենթարկելու ինքնակալական տրամաբանութիւն է։

Վեցերորդ։ Ձեր քաղաքագէտ կոչուող՝ բժիշկ, որսորդ, հրապարակախօս եւ բլոգեր առաքիչները դժուար թէ իմանան, բայց սահմանադրական հակակշիռների հարկադրական չէզոքացումը ինքնակալութիւն է եւ ունի իր բնորոշումը՝ ինքնայեղաշրջում (self-coup)։

Քաղաքագիտութեան մէջ ինքնայեղաշրջում (self-coup) հասկացութիւնը նշանակում է գործող իշխանութեան կողմից սեփական լիազօրութիւնները սահմանափակող սահմանադրական հաստատութիւնների ապօրինի չէզոքացում։

Այս վարքագծի տարբեր դրսեւորումներ արձանագրուել են Ֆուխիմորիի Պերուում, Չաւեսի Վենեսուելայում, Սաիդի Թունիսում։

Նրանց քաղաքական վարքագծի ընդհանրութիւնը ժողովրդական մանդատի շահարկմամբ սահմանադրական հակակշիռների վերացման ձգտումն էր։

Եթէ իշխանութիւնը չունի անհրաժեշտ երկու երրորդ մեծամասնութիւնը եւ փորձում է ընդդիմութեան նկատմամբ հարկադրանքով ձեռք բերել այն լիազօրութիւնը, որն իրեն չի տուել ժողովուրդը, ապա գործ ունենք ոչ թէ ժողովրդավարական համաձայնութեան որոնման, այլ սահմանադրական լիազօրութիւնների իւրացման եւ ինքնայեղաշրջման վտանգի հետ։

Ի դէպ, ՀՀ Սահմանադրութեան նոյն 2-րդ յօդուածն ամրագրում է՝ «Իշխանութեան իւրացումը որեւէ կազմակերպութեան կամ անհատի կողմից յանցագործութիւն է»։

Իշխանութեան իւրացման վտանգն առկայ է նաեւ այն ժամանակ, երբ գործող իշխանութիւնը փորձում է ապօրինի իւրացնել աւելի շատ իշխանութիւն, քան իրեն վերապահել են ժողովուրդն ու Սահմանադրութիւնը։ Ճնշման ու հարկադրանքի ձեր պատրաստակամութիւնը ձեզ տանում է հէնց այդ ուղղութեամբ։

Հետեւաբար, հարցն այն չէ, թէ ինչո՞ւ է ընդդիմութիւնը ժողովրդին զրկում որոշում կայացնելու հնարաւորութիւնից։

Հարցն այն է, թէ ինչո՞ւ էք դուք հրաժարւում յարգել ժողովրդի արդէն կայացրած որոշման սահմանադրական հետեւանքները։

Ժողովուրդը պարտաւոր չէ վերանայել իր որոշումը միայն այն պատճառով, որ ձեզ չի բաւարարում դրա արդիւնքը։

Ժողովրդավարութեան իրական փորձութիւնը ոչ թէ ժողովրդի այն որոշումն ընդունելն է, որը ձեզ իշխանութիւն է տալիս, այլեւ այն որոշումը յարգելը, որը սահմանափակում է ձեր իշխանութիւնը։

Հ.Գ. Տարածէք որքան կ՚ուզէք, բայց օգտուէք անխնայ։

Share