22 Յունիս, 2026
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանը փորձում է Յունիսի 7-ի ընտրութիւնները ներկայացնել որպէս փակուած եւ լուծուած հարց։ Սակայն իրականութիւնը բոլորովին այլ է։
Քուէարկութիւնից դեռ երկու շաբաթ էլ չի անցել, բայց Հայաստանը ոչ թէ շարժւում է դէպի կայունութիւն, այլ աւելի խորն է սուզւում քաղաքական առճակատման, տնտեսական խոցելիութեան եւ ազգային վտանգների մէջ։ Պաշտօնական արդիւնքներով Փաշինեանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութիւնը ստացել է ձայների 49.8 տոկոսը՝ կէսից պակաս, մինչդեռ հիմնական ընդդիմադիր ուժերը միասին ցոյց են տուել, որ հայ հասարակութեան զգալի մասը մերժել է նրա մանդատը։ Սակայն զսպուածութիւն, համեստութիւն կամ ազգային երկխօսութիւն ցուցաբերելու փոխարէն Փաշինեանը ընտրել է սպառնալիքների ճանապարհը։
Ընդդիմադիր ուժերն այժմ իրենց բողոքը ներկայացրել են Սահմանադրական դատարան՝ պնդելով, որ ընտրութիւնների ընթացքում տեղի են ունեցել լուրջ կեղծիքներ, ճնշումներ պետական ծառայողների եւ ուժային կառոյցների աշխատակիցների նկատմամբ, քուէների սխալ հաշուարկներ, ընդդիմադիրների ձերբակալութիւններ, ինչպէս նաեւ Կենտրոնական ընտրական յանձնաժողովի վիճայարոյց որոշում, որի հետեւանքով «Բարգաւաճ Հայաստան»-ը խորհրդարան անցնելու շեմից քիչ է մնացել։ Թէ արդեօք դատարանը կը գործի անկախ, ինքնին կասկածի տակ է, քանի որ նրա դատաւորների մեծ մասը նշանակուել է «Քաղաքացիական պայմանագրի» իշխանութեան օրօք։ Այնուամենայնիւ, այս իրաւական գործընթացը կարեւոր է, որովհետեւ ընտրութիւնների լեգիտիմութեան ճգնաժամը պաշտօնապէս արձանագրւում է։
Փաշինեանի արձագանգը խօսուն էր։ Նա չէր յիշեցնում վստահ մանդատ ունեցող ղեկավարի։ Փոխարէնը նա խոստացաւ «ջախջախել» Ռոբերտ Քոչարեանին, Սամուէլ Կարապետեանին եւ Գագիկ Ծառուկեանին՝ հիմնական ընդդիմադիր ուժերի առաջնորդներին։ Ընտրութիւններից յետոյ արդէն սկսուել են դատախազական ճնշումներ, իսկ ընդդիմադիր գործիչների եւ թեկնածուների դէմ քրեական վարոյթներ են նախաձեռնուել։ Սա ժողովրդավարական ամրապնդման լեզու եւ վարքագիծ չէ։ Սա այնպիսի իշխանութեան վարքագիծ է, որը գիտակցում է, որ քաղաքականապէս վիրաւորուած է եւ փորձում է վախեցնել իր հակառակորդներին։
Այդ պատճառով Սամուէլ Կարապետեանի կոչը՝ ընտրութիւններից յետոյ ընդդիմադիր դաշինք ձեւաւորելու մասին, անհրաժեշտ քայլ է։ Ընդդիմութիւնը չի կարող իրեն թոյլ տալ մասնատուածութիւն, տատանումներ կամ անձնական մրցակցութիւններ։ Անմիջական խնդիրները յստակ են՝ վիճարկել պաշտօնական արդիւնքները, համակարգել ռազմավարութիւնը, որոշել՝ մուտք գործե՞լ խորհրդարան, թէ՞ բոյկոտել այն, եւ նախապատրաստել հանրային դիմադրութիւն Փաշինեանի այսպէս կոչուած «խաղաղութեան օրակարգի» անունից կատարուելիք նոր զիջումների դէմ։ Ընդդիմութեան դերն այժմ միայն խորհրդարանական չէ․ այն ազգային նշանակութիւն ունի։
Այդ ազգային վտանգն արդէն տեսանելի է։ Ադրբեջանը ժամանակ չի կորցրել։ Բաքուն վերականգնել է այսպէս կոչուած «Արեւմտեան ադրբեջանցիների վերադարձի» պահանջը՝ քաղաքական բանաձեւ, որն ուղղակիօրէն թիրախաւորում է Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքը։ Ադրբեջանցի պաշտօնեաները կրկին հայկական հողերը ներկայացնում են որպէս Ադրբեջանի «պատմական տարածքներ», մինչդեռ Փաշինեանը շարունակում է խուսափել Արցախի տեղահանուած հայերի վերադարձի իրաւունքը պաշտպանելուց։ Այս հակադրութիւնը կործանարար է։ Ադրբեջանը պահանջում է մուտք Հայաստան, իսկ Հայաստանի սեփական կառավարութիւնը չի պահանջում արդարութիւն արցախահայերի համար։
Սա ինքնին բացայայտում է Փաշինեանի խաղաղութեան մասին պատմութեան կեղծ լինելը։ Եթէ իսկապէս խաղաղութիւն հաստատուած լինէր, Բաքուն չէր սաստկացնի տարածքային եւ ժողովրդագրական պահանջները Հայաստանի նկատմամբ։ Եթէ Փաշինեանի զիջումները անվտանգութիւն ապահոված լինէին, Ադրբեջանը չէր պահանջի սահմանադրական փոփոխութիւններ եւ նոր քաղաքական նուաստացումներ։ Այն, ինչ այսօր տեսնում է Հայաստանը, խաղաղութիւն չէ։ Դա ճնշման շարունակութիւնն է՝ այլ միջոցներով։
Միեւնոյն ժամանակ Հայաստանը ենթարկւում է նաեւ տնտեսական ճնշման։ Ռուսաստանը խիստ սահմանափակումներ է սահմանել հայկական արտահանման նկատմամբ, իսկ Երեւանը շտապ դիմում է Եւրոպական Միութեանը՝ օգնութիւնն արագացնելու խնդրանքով։ ԵՄ-ն յայտարարել է տասնեակ միլիոնաւոր եւրոյի աջակցութեան մասին եւ խոստացել շուկայական հասանելիութիւն որոշ հայկական արտադրատեսակների համար։ Սակայն սա չի կարող լուրջ փոխարինում լինել Հայաստանի խոր տնտեսական կախուածութեանը Ռուսաստանից՝ յատկապէս գիւղատնտեսութեան, առեւտրի, ուժանիւթի եւ կազի ոլորտներում։ Փաշինեանը ընտրողներին խոստանում էր, որ իր յաղթանակի դէպքում Մոսկուան կը վերացնի սահմանափակումները։ Փոխարէնը Ռուսաստանը դրանք աւելի խստացրեց։
Սա ներկայ իշխանութեան ռազմավարական սնանկութիւնն է։ Փաշինեանը հեռացրեց Ռուսաստանին՝ առանց իրական արեւմտեան պաշտպանութիւն ստանալու, առաջացրեց տնտեսական հակահարուածներ՝ առանց այլընտրանքային շուկաներ ստեղծելու, եւ զիջումներ կատարեց Ադրբեջանին՝ առանց խաղաղութիւն ստանալու։ Հայաստանը այժմ ապաւինում է արտակարգ օգնութեան փաթեթների, դիւանագիտական յայտարարութիւնների եւ «դիւերսիֆիկացման» խոստումների, մինչդեռ նրա հակառակորդներն ու մրցակիցները գործում են անհամեմատ աւելի յստակ ռազմավարութեամբ։
Ողբերգութիւնն այն է, որ Փաշինեանի կառավարութիւնը հայ ժողովրդին վաճառեց պատրանք՝ թէ Արցախի յանձնումը, աւանդական անվտանգային կառոյցներից հեռացումը եւ Արեւմուտքի ուղղութեամբ արագ շարժումը կը բերեն ժողովրդավարութիւն, բարգաւաճում եւ խաղաղութիւն։ Փոխարէնը Հայաստանը ստացաւ վիճայարոյց ընտրութիւններ, սպառնալիքներ ընդդիմադիր առաջնորդների հասցէին, ճնշում Մոսկուայից, պահանջներ Բաքուից եւ անորոշութիւն Պրիւքսէլից։
Կէսից պակաս ձայներ ստացած առաջնորդը, որի նկատմամբ առկայ են ընտրակեղծիքների լուրջ մեղադրանքներ, չի կարող ստանալ բացարձակ մանդատ՝ վերաձեւակերպելու Հայաստանի Սահմանադրութիւնը, լռեցնելու ընդդիմութեանը կամ խաղադրոյքի վերածելու երկրի ինքնիշխանութիւնը։ Այս ընտրութիւնները չփակեցին Հայաստանի քաղաքական ճգնաժամը։ Դրանք բացեցին դրա նոր փուլը։
Առաջ շարժուելու ճանապարհը պահանջում է ազգային կարգապահութիւն։ Ընդդիմութիւնը պէտք է համակարգուի։ Քաղաքացիական հասարակութիւնը չպէտք է բնականոն համարի քաղաքական հետապնդումները։ Սփիւռքը պէտք է դադարի Փաշինեանի իշխանութիւնը ներկայացնել որպէս ժողովրդավարական յաջողութեան պատմութիւն միայն այն պատճառով, որ արեւմտեան կառավարութիւններին նա յարմար է։ Իսկ աշխարհի բոլոր հայերը պէտք է հասկանան, որ հարցն այլեւս միայն այն չէ, թէ ով է կառավարում Հայաստանը։ Հարցն այն է, թէ արդեօք Հայաստանը կը մնա՞յ կենսունակ պետութիւն, որն ունի ինքն իրեն պաշտպանելու կամք։
Փաշինեանի «յաղթանակն» արդէն վերածուել է ճգնաժամի։ Հայաստանը չի կարող իրեն թոյլ տալ ձեւացնել, թէ դա այդպէս չէ։
