Ներկայացնում ենք Genesis Armenia ուղեղային կենտրոն/հիմնադրամի ղեկավար, քաղաքագէտ Աբրահամ Գասպարեանի «7 սուտ՝ Արցախի բանակցութիւնների վերաբերեալ ՀՀ իշխանութեան հրապարակած փաստաթղթերի մասին» յօդուածը, որըհրապարակուել է abc media կայքէջը․
Արցախեան բանակցութիւնների «փաստաթղթերի հրապարակման» մասին Նիկոլ Փաշինեանի՝ հանրային խօսոյթն ու ներքաղաքական, հակաեկեղեցական արշաւի օրակարգը շեղելու խաբկանքը (կամ մանիպուլեացիան) բաղկացած է մի քանի շերտից․ իրականում, մէկ «փաթեթում» խառնուած են տարբեր բնոյթի ու կարգավիճակի նիւթեր՝ ստեղծելով տպաւորութիւն, թէ 1997-2018թթ. Քաղաքական իշխանութիւնում հերթապահած կուսակցութիւններն ու նախագահները գաղտնի յանձնարարութիւն են ստորագրել, իսկ ինքը պարզապէս բացայայտել է «ճշմարտութիւնը»։ Որո՞նք են ամենակնառու խաբկանքները.
1.Միախառնուած են «Փաստաթուղթ» եւ «աշխատանքային նիւթ» հասկացութիւնները
Փաշինեանը հրապարակեց ոչ թէ ստորագրուած, իրաւաբանօրէն պարտադիր ուժ ունեցող փաստաթղթեր, այլ նախագծեր, աշխատանքային նիւթեր, առաջարկներ, միջանկեալ ձեւակերպումներ, որոնք բանակցային պրակտիկայում երբեք չէն համարւում ընդունուած որոշումներ։ Նա ներկայացնում է այդ նիւթերը այնպէս, կարծես ստորագրուած կամ ընդունուած են եղել, որպէսզի ստեղծուի տպաւորութիւն, թէ «նախկինները Ղարաբաղը յանձնել էին», «մենք ժառանգել ենք անանցանելի իրավիճակ» եւ այլն։
2.«Լաւրովեան պլանի» բառախաղային մանիպուլեացիան
Փաշինեանի թիմն անընդհատ ասում է, որ Հայաստանին «փոխանցուել» է մի փաստաթուղթ, «որի հիմքում դրուել է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականութիւնը», այն ինչ իրականում յայտնի «Լաւրովեան պլանը» չէր ամրագրում Արցախի վերջնական կարգավիճակն Ադրբեջանի կազմում։
Այն ունէր փուլային տրամաբանութիւն՝ Արցախի հարակից շրջանների վերադարձ, Արցախի միջանկեալ կարգավիճակ՝ միջազգային եռաստիճան անվտանգային երաշխիքներով, խաղաղապահների տեղակայում, իսկ տարածքի վերջնական կարգավիճակի յստակեցումը՝ հանրաքուէի կամ այլ միջազգային մեխանիզմով։ Իշխանութիւնը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի Ռուսաստանի առաջարկը ներկայացրեց այնպէս, որ դրանում Արցախը «վերջնականապէս յանձնուած է», մինչդեռ այդ պլանը պարզապէս ներկայացուել է որպէս հակամարտութեան կարգաւորման քննարկելի տարբերակ եւ բանակցութիւնների շարունակութեան հիմք, այլ ոչ որպէս պարտադիր փաստաթուղթ։
3.Ժամանակագրական շփոթ․ միախառնուած են տարբեր տարիների տարբեր փուլեր ու տարբեր առաջարկներ
Փաշինեանի «հրապարակած» նիւթերում խառնուած են՝ 2011թ. կազանեան գործընթացի մասէրը, 2014-2016թթ. լաւրովեան առաջարկները եւ 2018թ.-ից յետոյ իր իսկ թիմի բանակցային ձեւակերպումները։ Փաշինեանն ստեղծում է տպաւորութիւն ու պատրանք, թէ ամբողջ 1998-2018թթ. ժամանակաշրջանը եղել է մէկ միասնական յանձնողական ընթացք, մինչդեռ իրականում իւրաքանչիւր փուլում եղել են բոլորովին այլ բանակցային լեգիտիմացումներ, ուժային հաւասարակշռութիւններ եւ միջազգային տրամադրուածութիւն։
4.Իրենց ժամանակաշրջանի ձեւակերպումները ներկայացւում են որպէս «ժառանգութիւն»
2020-2023թթ. ժամանակահատուածում արդէն Փաշինեանի թիմն էր ընդունում ձեւակերպումը, որ «Արցախը միջազգային ճանաչմամբ հանդիսանում է Ադրբեջանի մաս»։ Սա իշխող Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցութեան քաղաքական ընտրութիւնն էր՝ 2022-23թթ., հիմքում՝ 2022թ. Պրահայում Փաշինեանի յայտարարութիւնն է, որով նա ճանաչում էր Ադրբեջանի տարածքային ամբողջութիւնը՝ ներառեալ Լեռնային Ղարաբաղը։ Բայց իշխանութիւնը մինչեւ օրս շարունակում է քարոզել, թէ ՀՀ, Արցախի եւ հայ ժողովրդի ազգային-պետական շահերի զոհաբերման գնալը «նախկինների թողած փաստաթղթերի հետեւանքն է», ինչը, փաստացիօրէն, չի համապատասխանում ՀՀ-ԼՂՀ-Մինսկեան եռանախագահութիւն դիւանագիտական պրակտիկային։
5.«Գաղտնազերծումը» ներկայացւում է որպէս «թափանցիկութիւն» եւ «ընդդիմութեան կեղծ նարրատիւի բացայայտում», մինչդեռ իրական նպատակը ներքաղաքական թոյլ դիրքերի ամրապնդումն է, արտաքին քաղաքական լեգիտիմութեան շարունակականութիւնը
Փաշինեանը փաստաթղթերի հրապարակումը ներկայացնում է հետեւեալ տրամաբանութեամբ՝ «ես ամէն ինչ բացեցի, որ ժողովուրդը իմանայ ճշմարտութիւնը»։ Սակայն իրականում հրապարակման նման մեխանիզմը կիրառւում է՝ պարտութեան պատմաքաղաքական պատասխանատուութիւնից հրաժարուելու, հանրային բանաւէճի օրակարգը փոխելու եւ շեղելու նպատակով։ Սա դիւանագիտական առումով վստահութիւն չներշնչող ոչ արհեստաւարժ քայլ է, քանի որ այդ «հրապարակումն» իրականում չի բացայայտում բանակցային իրական պատկերը, այլ միայն այն հատուածները, որոնք քաղաքականապէս նպաստում են իշխանութեան ներքին դիրքերի ամրապնդմանը։
6.«Եթէ նախկինները բանակցել են տարածքներ յանձնելու շուրջ, ուրեմն իրական մեղաւորը իրենք են»
Աշխարհում բոլոր իշխանութիւններն էլ բանակցում են տարածքների փոխանակման/վերադարձի շուրջ՝ յստակ, երաշխաւորուած ու շօշափելի արդիւնքների ակնկալիքով: Տարբեր տարածաշրջաններում հակամարտող կեղմերը (Կոսովոյ, Մոլդովայ, Կիպրոս, Պաղեստին, Լիբանան, Սիրիայ) վարել են նոյնաբովանդակ բանակցութիւններ։ Խնդիրն այն է, որ Փաշինեանն այս պրակտիկան ներկայացնում է այնպէս, թէ իբր ինքն է առաջին անգամ ասել ճշմարտութիւնը, իսկ «նախկինները թաքցրել են ճշմարտութիւնը», այն ինչ իրականում իշխանութիւնը հանրային խօսոյթը ողողում է միայն իրեն ձեռնտու թեզերով։
7.«Հրապարակուած փաստաթղթերը» չէն արտացոլում իրական բանակցային դինամիկան
Դիւանագիտութեան մէջ բանակցային աշխատանքային թուղթը կամ դրաֆթը երբեք չի ներկայացնում ամբողջական պատկերը։ Նման աշխատանքային թղթերը կարող են ներառել՝ ճնշում գործադրելուն միտուած ոչ-պաշտօնական առաջարկութիւններ, մտագրոհների արդիւնքում ծնուած բանաւոր գաղափարներ, միջնորդների աշխատանքային առաջարկներ, որոնք կարող են «յանձնուել թղթին», բայց ոչ մի դէպքում չէն հաւասարեցւում համաձայնագրի իրաւական արժէքին։ Փաշինեանը մանիպուլացնում է, երբ դրանք ներկայացնում է որպէս «վերջնական եզրակացութիւն»։
Հրապարակուած նիւթերի գերակշիռ մասը չէն հանդիսացել ընդունուած փաստաթղթեր, չէն եղել պարտադիր, չէն եղել ստորագրուած, չէն արտացոլում ամբողջական բանակցային իրականութիւնը, այսինքն՝ Փաշինեանի՝ հանրային օրակարգը կեղծ թեզերով լրացնելու ամբողջ գործընթացն աւելի շատ քաղաքական քարոզչական մեխանիզմ է, քան ազգային-պետական շահերին ծառայող փաստաթղթերի հրապարակում։
