Լեւոն Բարոնեան
Հայաստանում անցած շաբաթ տեղի ունեցած մի շարք զարգացումներ եւս մէկ անգամ բացայայտեցին Նիկոլ Փաշինեանի կառուցած պետութեան մտահոգիչ իրականութիւնը։
Զինուած ադրբեջանցի զինծառայողը հատել է Հայաստանի սահմանը, խորացել Սիւնիքի տարածքում, Շաքիում մուտք գործել հայկական ընտանիքի տուն եւ կրակ բացել՝ ծանր վիրաւորելով մի կնոջ եւ վնասուածքներ պատճառելով նաեւ նրա երեխաներին։ Հայաստանի իշխանութիւններն արդէն տեղեկացուած էին, որ ադրբեջանցի զինծառայողը բացակայում է ծառայութեան վայրից եւ հաւանաբար հատել է սահմանը։
Ամենատարրական հարցն անխուսափելի է․ ինչպէ՞ս կարողացաւ զինուած ադրբեջանցի զինծառայողն այդքան խոր ներթափանցել Հայաստանի տարածք եւ հասնել խաղաղ բնակչի տուն։
Միջադէպն առաւել մտահոգիչ է, քանի որ Հայաստանը նախկինում եւս նման դէպքի ականատես է եղել։ 2023 թուականին ադրբեջանցի զինծառայողներ ներթափանցեցին Սիւնիք, որոնցից մէկը հետագայում դատապարտուեց հայ քաղաքացու սպանութեան հետ կապուած գործով։ Երկուսն էլ ի վերջոյ վերադարձուեցին Ադրբեջանին՝ գերիների փոխանակման շրջանակում։ Հետեւաբար՝ հայերն ամէն հիմք ունեն պահանջելու, որ Շաքիում յարձակում գործած անձը Հայաստանի օրէնսդրութեամբ լիարժէք պատասխանատուութեան ենթարկուի եւ հետագայում չվերածուի բանակցային հերթական գործիքի։
Միեւնոյն ժամանակ Հայաստանի կառավարութիւնը ուշագրաւ արդիւնաւէտութիւն է ցուցաբերում ներքաղաքական հակառակորդների նկատմամբ գործողութիւններում։
Ընդդիմադիր գործիչ Արթուր Օհանեանը՝ «Հայաստան» դաշինքի Վանաձորի ներկայացուցիչը եւ յունիսեան խորհրդարանական ընտրութիւնների թեկնածուն, ձերբակալուեց ընտրակաշառքի գործով, եւ նրա նկատմամբ կալանք կիրառուեց։ Մինչդեռ ընդդիմադիր պատգամաւոր Էդգար Ղազարեանը Սահմանադրական դատարանի դատաւորներին քննադատող յայտարարութիւնների համար պայմանական ազատազրկման դատապարտուեց, եւ այդ դատավճիռը հետագայում կարող է վտանգել նրա պատգամաւորական մանդատը։
Միջազգային ընտրական դիտորդներն արդէն մտահոգութիւններ են արձանագրել Հայաստանում ընտրողական իրաւակիրառման վերաբերեալ ընկալումների առնչութեամբ՝ նշելով, որ ենթադրեալ ընտրական խախտումների վերաբերեալ քրէական հետաքննութիւններն անհամաչափօրէն թիրախաւորել են ընդդիմութեանը։
Ոչ մի քաղաքական գործիչ չպէտք է օրէնքից վեր լինի։ Բայց օրէնքը նոյնպէս չպէտք է վերածուի քաղաքական ընդդիմութիւնը ճնշելու գործիքի։
Հէնց սա է հակադրութիւնն այդքան ցայտուն դարձնում։ Զինուած ադրբեջանցի զինծառայողը հատում է Հայաստանի սահմանը եւ հասնում հայկական ընտանիքի տուն։ Սակայն երբ հայ ընդդիմադիր գործիչը կոշտ ելոյթ է ունենում, քաղաքական գործունէութիւն ծաւալում կամ մարտահրաւէր նետում իշխանութեանը, պետական հաստատութիւնները յանկարծ դառնում են զգօն, ագրեսիւ եւ արդիւնաւէտ։
Սա չի կարելի պարզապէս բացատրել անկարողութեամբ, թուլութեամբ կամ ազգային յստակ ռազմավարութեան բացակայութեամբ։
Այս օրինաչափութիւնը չափազանց հետեւողական է։
Տարիներ շարունակ Փաշինեանը զիջել է հայկական դիրքերը՝ իւրաքանչիւր նահանջ ներկայացնելով որպէս խաղաղութեան ուղղութեամբ հերթական քայլ։ Արցախը լքուեց։ Ադրբեջանի պահանջները բազմիցս բաւարարուեցին։ Հայկական ազգային խորհրդանիշները, պատմական դիրքորոշումները եւ նոյնիսկ Հայաստանի սահմանադրական ինքնութեան տարրերը դրուեցին բանակցային սեղանին։ Հայաստանի կառավարութիւնն արտակարգ զսպուածութիւն է ցուցաբերում Բաքուի եւ Անկարայի նկատմամբ՝ միաժամանակ գնալով աւելի կարծր ու անօրինական վերաբերմունք դրսեւորելով այն հայերի նկատմամբ, որոնք դիմադրում են այս ընթացքին։
Հէնց այդ պատճառով շատ հայեր Փաշինեանին սկսել են դիտարկել ոչ միայն որպէս ձախողած ղեկավար, այլեւ որպէս քաղաքական Տրոյական ձի, որը հայկական պետութեան ներսից գործում է հայկական ազգային շահերի դէմ։
Անկախ նրանից՝ դա կ՚անուանենք դաւաճանութիւն, կապիտուլեացիա, թէ աւելի խիստ որեւէ բառով, մեր առջեւ եղած արդիւնքն ակնյայտ է․ Հայաստանի համար արտաքին սպառնալիք ներկայացնողները հանդիպում են զիջումների, իսկ նրանք, ովքեր ներսում դիմադրում են Հայաստանի ազգային օրակարգի քայքայմանը՝ դատախազների, ոստիկանութեան եւ դատարանների։
Նոյն օրինաչափութիւնը տեսանելի է նաեւ արտաքին յարաբերութիւններում։ Փաշինեանն այժմ կրկին Ռուսաստանի հետ «կառուցողական երկխօսութեան» կոչ է անում, մինչ Հայաստանը Եւրասիական տնտեսական միութեան շրջանակում բախւում է արտահանման եւ տարանցման վրայ ազդող սահմանափակումների։ Հայաստանը, անկասկած, պէտք է յարաբերութիւններ պահպանի Ռուսաստանի, Եւրոպայի, Միացեալ Նահանգների, Իրանի եւ իր միւս գործընկերների հետ։ Բայց Հայաստանի արտաքին քաղաքականութիւնը պէտք է ծառայի Հայաստանին։
Այս իշխանութեան օրօք արտաքին քաղաքականութիւնը, փոխարէնը, դարձել է հայկական ազգային ուժի հիմքերի ապամոնտաժման աւելի լայն գործընթացի մաս՝ միաժամանակ հայերին վստահեցնելով, թէ իւրաքանչիւր նոր զիջում անխուսափելի է։
Մինչդեռ այս քաղաքականութեան ստեղծած ենթադրեալ խաղաղութիւնն աւելի ու աւելի դատարկ է թւում։ Հայաստանի կատարած բոլոր զիջումներից յետոյ զինուած ադրբեջանցի զինծառայողը տակաւին կարող է հատել սահմանը եւ Սիւնիքում հասնել հայկական ընտանիքի տուն։
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը երկար ժամանակ պաշտպանել է սկզբունքօրէն այլ ուղեգիծ՝ հզօր ազգային պաշտպանութիւն, հաւասարակշռուած արտաքին յարաբերութիւններ, հաշուետու հաստատութիւններ եւ առաջին հերթին հայկական ազգային շահերի վրայ հիմնուած քաղաքականութիւն։
Շաքիի ընտանիքն ամէն իրաւունք ունէր ակնկալելու, որ զինուած ադրբեջանցի զինծառայողը կը կանգնեցուէր նախքան իրենց տան շեմին հասնելը։ Հայերն ամէն իրաւունք ունեն ակնկալելու, որ իրենց կառավարութիւնը սահմանը կը պաշտպանի առնուազն նոյն վճռականութեամբ, որով գործում է իր քաղաքական հակառակորդների դէմ։
Կառավարութիւնը հայկական պետութեան ուժը պէտք է ուղղի Հայաստանի անվտանգութեանը սպառնացողների, այլ ոչ թէ լռել չցանկացող հայերի դէմ։
Այն, ինչին ականատես ենք, պարզապէս վատ կառավարում չէ։
Դա հայկական պետութեան նպատակի համակարգուած շրջումն է։
