Արմինէ Մուքոյեան
Մանկավարժ, սփիւռքագէտ
Հայաստանի Ազգային Ժողովում Սեպտեմբերի 15-ի բանավէճը առաջին հայեացքից կարող էր թուալ հերթական կոշտ քաղաքական հակադրութիւն, սակայն իշխանական պատգամաւոր Արման Եղոյեանի ձեւակերպումները հարցը տեղափոխեցին աւելի լայն հարթութիւն` ինչպիսի՞ սահմաններ պէտք է ունենայ քաղաքական պայքարը ժողովրդավարական պետութիւնում:
Եղոյեանը յայտարարեց, որ «Դաշնակցականութիւնը պէտք է մինչեւ արմատները արմատախիլ արուի հայ քաղաքական մտքից», իսկ Հ.Յ.Դ.-ի անդամ, «Հայաստան» դաշինքի պատգամաւոր Քրիստինէ Վարդանեանը պէտք է լինի «վերջին դաշնակցականը»:
Ի՞նչ է, ըստ էութեան, ենթադրւում «դաշնակցականութիւն» ասելով, որը, Եղոյեանի ձեւակերպմամբ, պէտք է «արմատախիլ արուի» հայ քաղաքական մտքից:
Դաշնակցութեան քաղաքական ինքնութեան հիմքում ազգային գաղափարն է` հայրենիքը որպէս բարձրագոյն արժէք, ազգային ինքնորոշումը, անկախ պետականութիւնը եւ ազգային նպատակների իրագործումը: Այդ պատկերացման մէջ կարեւոր տեղ ունի նաեւ Հայ Առաքելական Եկեղեցին` որպէս ազգային ինքնութեան եւ արժէքների պահպանման ու փոխանցման առանցքային ինստիտուտ (հիմնարկ, խմբ.):
Կուսակցութեան ծրագրում ամրագրուած են նաեւ «Հայ Դատի» լուծման եւ «Ազատ, Անկախ ու Միացեալ Հայաստան»-ի կերտման նպատակները:
Այս գաղափարները Հ.Յ.Դ.-ի համար միայն տեսլական չեն եղել․ 1918 թուականին Դաշնակցութիւնը կարեւոր դեր է ունեցել Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան կերտման գործում` անկախ պետականութեան գաղափարը վերածելով քաղաքական իրականութեան: Յետագայում այդ ազգային օրակարգի կարեւոր ուղղութիւններից են դարձել Արցախի ինքնորոշման, այսօր արդէն` վերադարձի իրաւունքի, Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման ու հետեւանքների յաղթահարման, ինչպէս նաեւ Հայ Առաքելական եկեղեցուոյ պահպանման եւ նրա ազգային դերակատարութեան պաշտպանութեան հարցերը:
Հետեւաբար, ազգային գաղափարի գոյութիւնը ինքնին ինչո՞ւ պէտք է դիտարկուի որպէս Հայաստանի պետականութեան եւ ինքնիշխանութեան համար խոչընդոտ: Ինչո՞ւ է հէնց ազգային գաղափարն ու դրա վրայ կառուցուած քաղաքական աւանդոյթը ներկայացւում որպէս այն, ինչը պէտք է «արմատախիլ արուի» Հայաստանի քաղաքական մտքից: Եւ եթէ ազգային գաղափարը դիտարկւում է որպէս Հայաստանի պետականութեան եւ ինքնիշխանութեան համար խոչընդոտ, ապա ո՞րն է դրա հիմքում ընկած պատճառաբանութիւնը:
Արդեօ՞ք Հայաստանի ներկայիս իշխանութեանը խանգարում են ազգային գաղափարները: Եթէ ոչ, ապա ինչո՞ւ պէտք է այդ գաղափարները կրող` աւելի քան մէկդարեայ քաղաքական աւանդոյթը «արմատախիլ արուի»: Իսկ եթէ այո, ապա ո՞րն է այդ գաղափարների հակասութիւնը ներկայիս իշխանութեան քաղաքական օրակարգին:
Հէնց այս համատեքստում «արմատախիլ անել» ձեւակերպումը ստանում է առանձնայատուկ նշանակութիւն: Խօսքը պարզապէս քաղաքական քննադատութեան մասին չէ, այն քաղաքական ուժի եւ գաղափարախօսութեան` քաղաքական դաշտում գոյութեան իրաւունքի մասին: Առաւել կարեւոր է, որ այս խօսքերը հնչեցին ոչ թէ քաղաքական հանրահաւաքի կամ կուսակցական միջոցառման, այլ Հայաստանի Ազգային Ժողովի ամպիոնից` իշխանական պատգամաւորի կողմից:
Առանձնայատուկ ուշադրութեան է արժանի Եղոյեանի մէկ այլ ձեւակերպում, ըստ որի` Քրիստինէ Վարդանեանը պէտք է լինի «հայ քաղաքական կեանքի վերջին դաշնակցականը»: Նա նաեւ յայտարարեց. «Ձեր քաղաքական ուժը պէտք է վերջանայ: Ձեր գաղափարական ուղղութիւնը պէտք է վերանայ: Դուք չպէտք է ունենաք շարունակութիւն»:
Քրիստինէ Վարդանեանը պարզապէս մասնաւոր անձ չէ: Նա Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիների կողմից ընտրուած Ազգային ժողովի պատգամաւոր է, իսկ նրա քաղաքական պատկանելութիւնը բացայայտ եւ օրինական քաղաքական գործունէութեան մաս է:
Ուստի, երբ գործող իշխանութեան ներկայացուցիչը երկրի բարձրագոյն ամպիոնից յայտարարում է, որ գործող քաղաքական ուժի ներկայացուցիչը պէտք է լինի «վերջին դաշնակցականը», այդ ձեւակերպումը դժուար է դիտարկել միայն որպէս կոշտ քաղաքական քննադատութիւն: Նման յայտարարութիւնը տուեալ քաղաքական ուժի եւ նրա անդամների նկատմամբ ուղղակիօրէն սպառնացող եւ ահաբեկող բնոյթ ունի` պարունակելով քաղաքական հետապնդման, ճնշման եւ վերացման վտանգի վերաբերեալ յանցաւոր բնոյթի տարրեր:
Եթէ այսօր իշխանութիւնն իրեն իրաւունք է վերապահում որոշելու, թէ ո՞ր քաղաքական գաղափարախօսութիւնը եւ դրա կրողները պէտք է վերանան քաղաքական կեանքից, պարզապէս այն պատճառով, որ իրենց քաղաքական քիմքին յարմար չեն, ապա ո՞ր չափանիշով է որոշուելու, թէ յաջորդը որն է լինելու:
Այս հարցն ունի նաեւ յստակ սահմանադրական հիմք: Հ.Հ. Սահմանադրութեան 8-րդ յօդուածը ամրագրում է. «Հայաստանի Հանրապետութիւնում երաշխաւորւում են գաղափարախօսական բազմակարծութիւնը եւ բազմակուսակցական համակարգը»:
Սա քաղաքական ցանկութիւն չէ, սա սահմանադրական սկզբունք է: Իշխանութեան ներկայացուցիչի կողմից որեւէ քաղաքական գաղափարախօսութիւն կամ քաղաքական ուժ քաղաքական դաշտից վերացնելու մասին յայտարարութիւնը չի կարող դիտարկուել այս սահմանադրական երաշխիքից անջատ: Այն պէտք է դիտարկուի հէնց այդ սահմանադրական երաշխիքի լոյսի ներքոյ:
Իսկ Հայաստանի Հանրապետութեան կողմից ստանձնած միջազգային պարտաւորութիւնները յստակօրէն պաշտպանում են արտայայտուելու ազատութիւնը, միաւորման իրաւունքը, քաղաքական մասնակցութիւնը, քաղաքական կուսակցութիւնների ազատ գործունէութիւնը եւ քաղաքական բազմակարծութիւնը:
Ժողովրդավարական հասարակութիւնում իշխանութիւնը չի կարող քաղաքական մրցակցութիւնը փոխարինել քաղաքական բացառման կամ որեւէ գաղափարախօսութեան վերացման տրամաբանութեամբ:
Այս մտահոգութիւնն առաւել լուրջ է դառնում` հաշուի առնելով Ազգային Ժողովի նախագահ Ռուբէն Ռուբինեանի արձագանգը: Նա յայտարարեց, որ համաձայն է ոչ միայն Եղոյեանի ընդհանուր քաղաքական դիրքորոշմանը, այլեւ նրա արտայայտած մտքի բովանդակութեանը: Սա նշանակում է, որ այդ յայտարարութիւնն առնուազն արտացոլում է իշխող ուժի բարձրաստիճան ներկայացուցչների դիրքորոշումը:
Ի վերջոյ, հարցը միայն Հ.Յ.Դ.-ի մասին չէ: Եթէ ազգային գաղափարախօսութիւնը պէտք է վերանայ, ապա ի՞նչ է գալիս դրա փոխարէն, եւ արդեօ՞ք ձեւաւորւում է ազգային գաղափարից հրաժարուած` բռնապետական Հայաստան:
