Նախկին նախագահ Ռոպերթ Քոչարեան, «Հայաստան» դաշինքի վարչապետի թեկնածուն, հեռուստատեսային ծաւալուն հարցազրոյցի մը ընթացքին կտրուկ հակադարձեց Նիկոլ Փաշինեանի քաղաքական հիմնական շարք մը թեզերուն՝ վիճարկելով կառավարութեան պնդումները ժողովրդավարութեան, կաշառակերութեան, բանակին, Արցախին եւ Հայաստանի արտաքին քաղաքականութեան ձախողութիւններուն վերաբերեալ։
Հարցազրոյցը ուշագրաւ էր ոչ միայն իր բովանդակութեամբ, այլեւ իր միջավայրով։ Հայաստանի Հանրային հեռուստատեսութեան հաղորդավար Պետրոս Ղազարեան մինչ այդ իր հաղորդման մէջ երբեք չէր հիւրընկալած Քոչարեանը։ Հանրային հեռուստատեսութիւնը, որ կը ֆինանսաւորուի պետութեան կողմէ եւ կոչուած է ծառայելու հանրային շահին, Փաշինեանի իշխանութեան տարիներուն յաճախ արտացոլած է կառավարութեան նախընտրած քաղաքական շրջանակաւորումը։ Հարցազրոյցի ընթացքին Ղազարեան բազմիցս առաջադրեց հարցադրումներ եւ նախադրեալներ, որոնք մօտէն կը կրկնէին իշխող կուսակցութեան՝ Քոչարեանի հասցէին ուղղուած երկարամեայ մեղադրանքները։ Սակայն Քոչարեանը պահպանեց իր հանդարտութիւնը, հերթաբար պատասխանեց իւրաքանչիւր մեղադրանքի, մերժեց իր բնորոշած խեղաթիւրումները եւ քննարկումը վերադարձրեց փաստերու, համատեքստի եւ քաղաքական պատասխանատուութեան դաշտ։
Խօսելով ընտրութիւններէն առաջ տիրող քաղաքական մթնոլորտին մասին՝ Քոչարեանը մերժեց այն տեսակէտը, թէ ընդդիմադիր ուժերը գոյութիւն ունին միայն զինք իշխանութեան վերադարձնելու համար։ Ան պնդեց, որ այս քարոզչական թեզը ստեղծուած է Փաշինեանի թիմին կողմէ՝ այլ ընդդիմադիր ուժերու վրայ ճնշում բանեցնելու եւ զանոնք իրմէ հեռու պահելու նպատակով։ Քոչարեանի կարծիքով ժողովրդավարական սկզբունքը յստակ է․ այն քաղաքական ուժը, որ կը ստանայ ամէնէն շատ ձայները, իրաւունք ունի առաջադրելու վարչապետի թեկնածուն։ Ան կառավարութեան յարձակումները ներկայացուց որպէս ընդդիմադիր դաշտը խեղաթիւրելու եւ ընտրողները այն միակ քաղաքական ուժէն հեռացնելու փորձ, որմէ Փաշինեանը իրականապէս կը վախնայ։
Քոչարեան նաեւ ուղղակիօրէն վիճարկեց Փաշինեանի այն պնդումը, թէ այսօր Հայաստանը աւելի ժողովրդավար է, քան անցեալին։ Ան ըսաւ, որ ներկայ իշխանութիւնը վարչական ճնշումները կ՛օգտագործէ աւելի լայն եւ աւելի տեխնոլոգիական եղանակներով, վերահսկելով քաղաքացիներու հանրային գործունէութիւնը, ներառեալ՝ ընկերային ցանցերու «հաւանումները», եւ պատժելով պետական համակարգին առնչուող այն անձերը, որոնք համակրանք կը ցուցաբերեն ընդդիմութեան նկատմամբ։ Ըստ անոր՝ ուսուցիչներ, մանկապարտէզի աշխատողներ եւ հանրային ոլորտին կապուած այլ անձեր ճնշման կ՛ենթարկուին կամ աշխատանքէ կը հեռացուին ընդդիմադիր հաւաքներու մասնակցելու կամ համացանցով աջակցութիւն յայտնելու համար։
Թէեւ ընդունեց, որ Հայաստանի նախորդ ընտրութիւնները իտէալական չէին, Քոչարեան պնդեց, որ ներկայ իշխանութեան մեթոտները աւելի համակարգուած եւ թաքնուած են։ Ըստ անոր՝ պետութիւնը չէ վերացուցած այն «ֆէոդալական» քաղաքական վարքագիծը, զոր ժամանակին կը դատապարտէր։ Փոխարէնը, նոյն տեղական ազդեցութեան ցանցերը այժմ կ՛աշխատին Փաշինեանի շահերուն ծառայելու համար։
Հարցազրոյցի զգալի մասը նուիրուած էր 2008 թուականի Մարտի 1-ի դէպքերուն, որոնք Փաշինեանը եւ իր դաշնակիցները երկար տարիներ օգտագործած են որպէս քաղաքական զէնք Քոչարեանի դէմ։ Քոչարեան մերժեց այն պնդումը, թէ քնած ցուցարարներու վրայ յարձակում գործադրուած էր բանակին կողմէ՝ այդ տարբերակը կոչելով խեղաթիւրում։ Ան յայտնեց, որ անվտանգութեան ծառայութիւնները տեղեկութիւններ ունէին, թէ բողոքի վայրին մէջ զէնքեր եւ պայթուցիկներ կային, եւ որ նախատեսուած գործողութիւնը խուզարկութիւն էր, ոչ թէ յարձակում։ Ան նաեւ պնդեց, որ Փաշինեան անձամբ կարեւոր դեր ունեցած է բռնութիւններու սրման մէջ՝ խրախուսելով ոստիկանութեան հետ առճակատումը։
Քոչարեան ըսաւ, որ իբրեւ այդ ժամանակաշրջանի երկրի առաջին դէմք՝ կը կրէ պատասխանատուութեան ընդհանուր զգացում, սակայն կը մերժէ այն պնդումը, թէ ողբերգութիւնը իր որեւէ յստակ որոշման հետեւանքն էր։ Ան յիշեցուց, որ առաջին զոհը ոստիկանութեան կապիտան մըն էր, եւ հարց տուաւ, թէ արդեօք ընդդիմութեան որեւէ նշանաւոր ներկայացուցիչ սպաննուա՞ծ կամ վիրաւորուա՞ծ էր։ Ըստ անոր՝ այդ փաստը կը վկայէ, որ ընդդիմադիր առաջնորդներու դէմ նպատակաուղղուած արշաւ չկար։ Ան այդ շրջանը համեմատեց ներկայ իրավիճակին հետ՝ մատնանշելով, որ այսօր ընդդիմադիր գործիչներ կը բախին ձերբակալութիւններու եւ քրէական գործերու։
Կաշառակերութեան թեմային անդրադառնալով՝ Քոչարեան քննադատեց կառավարութեան կողմէ ուռճացուած թիւերու եւ քաղաքական ենթատեքստ ունեցող հետապնդումներու կիրառումը։ Ան պնդեց, որ «ապօրինի գոյքի» մասին բազմաթիւ մեղադրանքներ հիմնուած են վիճելի իրաւական տրամաբանութեան եւ քարոզչական թիւերու վրայ, որոնք նախատեսուած են հանրութիւնը ցնցելու համար։ Խօսելով իր ընտանիքին եւ նախկին պաշտօնեաներուն առնչուող գործերուն մասին՝ ան ըսաւ, որ մեղադրանքները յաճախ փոքր վիճելի գումարներ կը բազմապատկեն եւ զանոնք կը ներկայացնեն որպէս հսկայական ընդհանուր գումարներ, մինչդեռ դատարանները դեռ չեն որոշած փաստերը։ Քոչարեան յայտարարեց, որ իր կողմը փաստաթուղթերով պիտի ներկայացնէ ամէն ինչ՝ «մինչեւ վերջին ցենթը», եւ պնդեց, որ գործարար գործունէութեամբ ձեռք բերուած հարստութիւնը չպէտք է ինքնաբերաբար համարուի կաշառակերութիւն միայն այն պատճառով, որ անձը քաղաքական կապեր ունի։
Ամէնէն սուր քննարկումները վերաբերում էին ազգային անվտանգութեան եւ Արցախի կորստեան։ Քոչարեան մերժեց այն պնդումը, թէ Հայաստանի ռազմական հաւասարակշռութիւնը կորսուած էր արդէն իր նախագահութեան տարիներուն։ Ան պնդեց, որ նման հաշուարկները դիտաւորեալ կերպով կը զատեն Հայաստանի ռազմական ներուժը Արցախի Պաշտպանութեան բանակէն, մինչդեռ այդ երկուքը կը գործէին որպէս միասնական պաշտպանական համակարգ։ Ըստ Քոչարեանի՝ իրական քաղաքականութիւնը «երկու պետութիւն, մէկ բանակ» սկզբունքն էր, եւ մարտունակ զինատեսակներու զգալի մասը տեղակայուած էր Արցախի մէջ, քանի որ սպառնալիքը կեդրոնացած էր այնտեղ։
Ան յիշեցուց նաեւ Ատրպէյճանի յայտարարութիւնները 2023 թուականի Արցախի ցեղային զտումէն ետք, ըստ որոնց Պաքուն Արցախի մէջ գրաւած էր միլիառաւոր տոլարներու արժողութեամբ զէնք եւ ռազմամթերք։ Քոչարեանի կարծիքով, այդ փաստը կը վկայէ, որ ռազմական ներուժը գոյութիւն ունէր, սակայն լքուած էր Փաշինեանի իշխանութեան օրօք։
Քոչարեան պնդեց, որ Փաշինեանի վճռորոշ ձախողութիւնը քաղաքական էր, ոչ միայն ռազմական։ Ան ըսաւ, որ Հայաստանի դիրքորոշումը երկար ժամանակ հիմնուած էր այն սկզբունքին վրայ, որ Արցախի ժողովուրդը իրականացուցած էր ինքնորոշման իրաւունքը, եւ միջազգային գործընթացը ի վերջոյ կրնար ճանաչել այդ իրողութիւնը։ Ըստ Քոչարեանի՝ Փաշինեան ամբողջ այդ դիւանագիտական կառուցուածքը քանդեց, երբ Փրակայի մէջ Արցախը ճանաչեց որպէս Ատրպէյճանի մաս։ Անոր խօսքով, այդ պահէն ետք ռուս խաղաղապահները վերածուեցան գրեթէ պարզ դիտորդներու, որովհետեւ Հայաստանի ղեկավարն ինքն էր վերացուցած Արցախի առանձնայատուկ կարգավիճակը պահպանող քաղաքական հիմքը։
Ան նաեւ պնդեց, որ Փաշինեանի կարգախօսները, ներառեալ «Արցախը Հայաստան է, եւ վերջ», վնասեցին բանակցային գործընթացին՝ Ատրպէյճանին առիթ տալով պնդելու, թէ դիւանագիտութիւնը ձախողած է։ Քոչարեանի համաձայն, Ալիեւ տեսաւ բաժնուած հայկական հասարակութիւն, խաթարուած յարաբերութիւններ Հայաստանի ռազմավարական դաշնակիցին հետ, շփոթութիւն միջազգային միջնորդներու շրջանակին մէջ, եւ եզրակացուց, որ ժամանակը հասած է հարցը ուժով լուծելու։
Ռուսաստանի եւ ՀԱՊԿ-ի հետ յարաբերութիւններուն վերաբերեալ Քոչարեան չարդարացուց Մոսկուայի ձախողութիւնները, սակայն փորձեց բացատրել Փաշինեանի արտաքին քաղաքականութեան հետեւանքները։ Ան ըսաւ, որ Հայաստանի ղեկավարութիւնը չի կրնար շարունակաբար հրահրել կամ օտարացնել ռազմավարական գործընկերը, մօտենալ թշնամական աշխարհաքաղաքական բեւեռներու, Հայաստանի տարածքէն հակառուսական ուղերձներ հնչեցնել, ապա ակնկալել, որ նոյն գործընկերը առաջնահերթութիւն տայ Հայաստանի անվտանգութեան կարիքներուն։ Քոչարեան յատկապէս քննադատեց վերջին հակառուսական քայլերու եւ այցելութիւններու ժամանակաւորումը՝ զանոնք համարելով գործողութիւններ, որոնք հետեւանքներ կը ստեղծեն Հայաստանի համար, այլ ոչ թէ կը զօրացնեն անոր անվտանգութիւնը։
Քոչարեան քննադատեց նաեւ Հայաստանի ներկայ տնտեսական պատմութիւնը։ Պատասխանելով Փաշինեանի օրօք արձանագրուած տնտեսական աճի մասին պնդումներուն՝ ան յիշեցուց, որ իր նախագահութեան տարիներուն Հայաստանի համախառն ներքին արտադրանքը աճած էր վեց անգամ, պետական պիւտճէն՝ ութ անգամ, իսկ պետական պարտքը կազմած էր ՀՆԱ-ի մօտ 13-14 տոկոսը։ Ի հակադրութիւն, ան ըսաւ, որ այսօր պարտքի բեռը կը մօտենայ ՀՆԱ-ի 50 տոկոսին, իսկ պարտքի սպասարկումը լուրջ ճնշում կը գործադրէ պետական պիւտճէին վրայ։ Ան պնդեց, որ ապագայ կառավարութիւնը պէտք է աուդիտի ենթարկէ միլիառաւոր փոխառու միջոցներու ծախսումը։
Աւարտին, Քոչարեան քննադատեց նաեւ քաղաքական համակարգը՝ նշելով, որ Հայաստանի խորհրդարանական ընտրութիւնները կը ներկայացուին որպէս նախագահական ընտրութիւններ, որոնք կեդրոնացած են մէկ անձի շուրջ։ Ան պնդեց, որ այս «գեր-վարչապետական» մոդելը կը խեղաթիւրէ խորհրդարանական ժողովրդավարութիւնը եւ չափազանց մեծ իշխանութիւն կը կեդրոնացնէ մէկ անհատի ձեռքին մէջ, ինչ որ աւելի վտանգաւոր կը դառնայ Փաշինեանի պառակտիչ կառավարման պայմաններուն մէջ։
Հարցազրոյցը յստակօրէն արտացոլեց Քոչարեանի քարոզարշաւի հիմնական ուղերձը․ Փաշինեանի կառավարութիւնը իր լեգիտիմութիւնը կառուցած է ժողովրդավարութեան, կաշառակերութեան, պատերազմի եւ արտաքին քաղաքականութեան վերաբերեալ կեղծ պատմութիւններու վրայ։ Քոչարեան ինքզինք ներկայացուց ոչ միայն որպէս ընդդիմադիր թեկնածու, այլ որպէս պետական գործիչ, որ ունակ է վերականգնելու ռազմավարական մտածողութիւնը, ինստիտուցիոնալ պատասխանատուութիւնն ու ազգային անվտանգութիւնը՝ կարգախօսներու, բաժանումներու եւ աղէտալի սխալ հաշուարկներու տարիներէն ետք։
