Դաւիթ Բեգլարեան
Պատմութիւնը կրկնւում է Հայաստանում, եւ այս անգամ ոչ թէ Մոսկուան է լարերը քաշում, այլ Հայաստանի կառավարութիւնն է, որը խայտառակում է իրեն։ Մոտ մէկ դար առաջ եպիսկոպոս Արտակ Սմբատեանցը մահապատժի ենթարկուեց Ստալինի կամակատարների կողմից։ Այսօր արքեպիսկոպոս Միքայել Աջապահեանը բանտում է ոչ թէ յանցագործութիւնների, այլ խօսելու համարձակութեան պատճառով։ Ճնշման գործիքները փոխուել են, բայց մտածելակերպը՝ ոչ. լռեցնել եկեղեցին, կոտրել խիղճը, պահպանել իշխանութիւնը։
Եպիսկոպոս Արտակ Սմբատեանցի պատմութիւնը յայտնի է. 1937 թուականին խորհրդային գործակալները նրան քարշ տուեցին բանտերով, մեղադրեցին «թշնամի» լինելու մէջ եւ գնդակահարեցին նրա՝ ինչպէս յանցագործի։ Ոչ մի դատավարութիւն, ոչ մի արդարադատութիւն, միայն սպանութիւն, որը կատարուել է հաւատքից սարսափած վախկոտ ռեժիմի կողմից։ Կոմունիստները կարծում էին, որ նրան ջնջում են պատմութիւնից։ Դրա փոխարէն նրա դահիճները մոռացուել են, նրանց գերեզմանները փտել են, մինչդեռ Շիրակի փողոցներից մէկը այժմ կրում է նրա անունը։ Սմբատեանցին յիշում են, նրանց արհամարհում են։
Եւ այնուամենայնիւ, 2025 թուականին Հայաստանի կառավարիչները կրկնում են նոյն ամօթը։ Շիրակի թեմի առաջնորդ Միքայել արքեպիսկոպոս Աջապահեանը բանտարկուել է «իշխանութիւնը զաւթելու կոչ անելու» անհեթեթ մեղադրանքով։ Սա շինծու գործ է, բեմադրուած դատավարութիւն։ Կառավարութիւնը թաքնւում է իրաւական օրէնսգրքերի ետեւում, բայց բոլորը տեսնում են, թէ ինչ է սա. անձնական վենդէտայ, որը քօղարկուած է օրէնքի կերպարով։
Ի տարբերութիւն Սմբատեանցի, Աջապահեանը դեռեւս չի գնդակահարուել։ Փոխարէնը, պետութիւնը փորձում է նրան նուաստացնել աւազանի անունով կոչելով, կալանաւորման եւ կալանքի երկարաձգման միջոցով։ Դատարանները՝ անողնաշար եւ հնազանդ, խաղում են։ Դատաւորները կարդում են մեղադրանքներ, որոնց չէն հաւատում, դատախազները կրկնում են մեղադրանքներ, որոնք չէն կարող ապացուցել, եւ «արդարադատութեան» մեքենան առաջ է շարժւում՝ ոչ թէ օրէնքը պաշտպանելու, այլ իշխանութիւններին ծառայելու համար։ Սա ժողովրդավարութիւն չէ։ Սա քաղաքական վրէժխնդրութիւն է դատարանների միջոցով։
Այսօր դատարանում Աջապահեանն ինքը յիշեցրեց նրանց այն զուգահեռի մասին, որին նրանք չափազանց վախենում են բախուել.
«Դուք, պատուարժան դատարան, իմ բնակութեան հաշուառման հասցէն կարդացիք՝ եպիսկոպոս Սմբատեան: Վստահ եմ՝ Ձեզ մօտ հարց չառաջացաւ՝ ով է եպիսկոպոս Սմբատեանը: Արտակ Սմբատեանը Շիրակի թեմի առաջին առաջնորդն էր: Բազմաթիւ անգամներ նրան բռնեցին, ձերբակալեցին ու բաց թողեցին, եւ ի վերջոյ, 1937թ. յայտնի «տռոյկան» գնդակահարեց նրան: Այսօր նրան գնդակահարողների անունները չկան, վստահ եմ՝ նրանց գերեզմաններին խոտ էլ չի բուսնում, բայց Արտակ սրբազանի անունով փողոց կայ: Այսօր չլինի, լինի 10 տարի յետոյ, ես արդարացուելու եմ, բայց դուք լինելու եք մեղաւոր: Ձեր զաւակներն ամաչելու են: Չեմ կարողանում հասկանալ՝ Ձեզ ի՞նչն է դրդում մասնակից դառնալ այս խայտառակութեանը»:
Սա է Հայաստանի ողբերգութեան էութիւնը. եկեղեցին յիշում է իր նահատակներին, բայց պետութիւնը շարունակում է նոր նահատակներ «ծնել»: Սմբատեանցին մահապատժի են ենթարկել գնդակներով, Աջապահեանին «խաչում» են դատարանները: Երկուսն էլ վախի դրսեւորումներ են այն առաջնորդների կողմից, որոնք չափազանց թոյլ են՝ անհամաձայնութեանը դիմակայելու համար:
Կառավարութիւնը կարող է պնդել, որ սա տարբեր է՝ որ սա «օրէնք» է, այլ ոչ թէ «հալածանք»։ Սակայն, երբ օրէնքն օգտագործւում է քննադատներին ջախջախելու համար, այն ոչնչով չի տարբերւում ատրճանակի փողից։ Համակարգը, որը ոչնչացնում է խղճի ձայները, փտած է, անկախ նրանից՝ այն կրում է խորհրդային կոմունիզմի դիմակ, թէ այսօրուայ այսպէս կոչուած ժողովրդաւարութեան զգեստը։
ՀԱԵ-ն միշտ եղել է որպէս վկայ, որպէս խիղճ, որպէս վերջին ձայն, որը չի կարող կաշառուել կամ լռեցուել։ Իշխանութիւնների կողմից այդ ձայնին յարձակուելը պարզապէս վախկոտութիւն չէ, այլ ազգային ինքնաոչնչացում։ Նրանք ոչ միայն հալածում են արքեպիսկոպոսին, այլեւ ծաղրում են Հայաստանի պատմութիւնը՝ թքելով նրանց զոհաբերութիւնների վրայ, որոնք եղել են նախկինում։
Եպիսկոպոս Սմբատեանցի դահիճները մոռացուել են, քանի որ նրանք պատմութեան սխալ կողմում են եղել։ Աջապահեանի բանտապահները նոյն ճակատագրին կարժանանան։ Նրանց անունները կանյետանան անարգանքի մէջ, նրանց երեխաները կրելու են ամօթը, մինչդեռ Աջապահեանը՝ ինչպէս Սմբատեանցը նրանից առաջ, կը մնա յիշողութեան մէջ։
Սա դատավարութիւն չէ։ Սա հետապնդում է։ Սա վախկոտութիւն է։ Սա պետութեան դանդաղ ինքնասպանութիւնն է, որը նախընտրում է բանտարկել իր հոգեւորականներին, քան լսել իր ժողովրդին։
Աջապահեանը ճիշտ է. մի օր նա կարդարացուի։ Այսօրուայ կառավարիչներին կը յիշէն միայն իրենց թուլութեան, վրէժխնդրութեան եւ վախի համար։ Հայաստանին նոր նահատակներ պէտք չէն։ Բայց եթէ կառավարութիւնը շարունակի այս ճանապարհով գնալ, ապա կստեղծի նրանց եւ կթաղի ինքն իրեն այդ գործընթացում։
Կարծիք 301.am կայքից
