Ի՞նչ է թաքնուած այդ որոշման հետեւում
Հայաստանի Սահմանադրական դատարանը հրաժարուեց քննել «Հայաստան» եւ «Ուժեղ Հայաստան» խորհրդարանական խմբակցութիւնների դիմումը, որով վիճարկւում էր կառավարութեան ծրագիրը հաստատելու մասին Ազգային ժողովի 2026 թուականի օգոստոսի 25-ի որոշումը։ Ընդդիմութիւնը համարում է, որ այդ ծրագրում Հայ Առաքելական Եկեղեցուն վերաբերող դրոյթները նախատեսում են պետութեան միջամտութիւն Եկեղեցու ներքին գործերին եւ հակասում Սահմանադրութեանը։
ԻՍԿ ԻՆՉՈ՞Վ ՍԴ-Ն ԲԱՑԱՏՐԵՑ ԻՐ ՄԵՐԺՈՒՄԸ։ Նրանով, թէ կառավարութեան ծրագիրը քաղաքական փաստաթուղթ է, իսկ խորհրդարանի քաղաքական որոշումների գնահատումը սահմանադրական արդարադատութեան խնդիրների մէջ չէ։ Այդ դէպքում հարց է ծագում. այդ ինչո՞ւ է խորհրդարանի որոշման սահմանադրականութեան շուրջ վէճը փաստացի հանգեցւում կառավարութեան ծրագրի բնոյթի շուրջ վէճի։
Դիմենք Սահմանադրութեանը։ Հայաստանի Սահմանադրութեան 168-րդ յօդուածը ՍԴ-ի լիազօրութիւնների շարքում սեւով սպիտակի վրայ նշում է Սահմանադրութեանը խորհրդարանի որոշումների համապատասխանութեան ստուգումը։ Իսկ ընդդիմութիւնը վիճարկում էր հէնց այդպիսի որոշումը։ Այսինքն՝ ՍԴ-ն տրամաբանօրէն պէտք է քննութեան առնէր ընդդիմութեան դիմումը։ Այլ հարց է, թէ հետագայում ինչ որոշում կը կայացնէր նոյն այդ դիմումի առնչութեամբ։ Իսկ այստեղ՝ միանգամից մերժում, եւ վե՛րջ։
Ընդ որում, կարեւոր է նաեւ հետեւեալը. ընդդիմութիւնը վիճարկում էր ոչ միայն կառավարութեան ծրագրի բովանդակութիւնը, այլեւ խորհրդարանական որոշման ընդունման ընթացակարգը։ ՍԴ-ն բաւարար չհամարեց դրա փաստարկները։ Բայց, լսէ՛ք, խօսքը երկու տարբեր պահանջների մասին է։ Որքանո՞վ է հիմնաւորուած դրանք մէկ մերժման մէջ միաւորելը՝ ամէն ինչ իրար խառնելով։
Ծրագրի «նորմատիւ բնոյթի» բացակայութիւնը չի պատասխանում այն հարցին, թէ սահմանադրական է արդեօք բուն այն որոշումը, որով ծրագիրը հաստատուել է։ Դրանք բոլորովին տարբեր բաներ են, որոնք առանձին գնահատման կարիք ունեն։ Բայց ՍԴ-ն որոշեց առանձնապէս նեղութիւն չտալ իրեն. մերժել, ու վերջ։
Մէկ այլ կարեւոր պահ. Սահմանադրութեան 17-րդ եւ 18-րդ յօդուածներն ամրագրում են պետութիւնից կրօնական կազմակերպութիւնների անջատ լինելու սկզբունքը, դրանց գործունէութեան ազատութիւնը եւ Հայ Առաքելական Եկեղեցու առանձնայատուկ առաքելութիւնը։ Դրանով իսկ հաստատւում են նաեւ պետական միջամտութեան սահմանները, որոնք չեն կարող կախուած լինել բացառապէս խորհրդարանական մեծամասնութեան քաղաքական կամքից։
Բայց հարցը միայն այն չէ, որ Սահմանադրական դատարանը Սահմանադրութեանը համապատասխանող չի ճանաչել ծրագրի վիճարկուող դրոյթները։ Նա ընդհանրապէս հրաժարուել է քննել դիմումն ըստ էութեան։ Հետեւաբար՝ Եկեղեցու նկատմամբ պետական քաղաքականութեան սահմանադրականութեան հարցն այդ գործի շրջանակում մնացել է անպատասխան։
ՄԵՐ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹԵԱՆ Ո՞Ր ՀԱՏՈՒԱԾՈՒՄ Է ԳՐՈՒԱԾ, ԹԷ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԱԿԱՆ ՄԵԾԱՄԱՍՆՈՒԹԻՒՆՆ ԻՐԱՒՈՒՆՔ ՈՒՆԻ դուրս գալ դրա սահմաններից։ Հէնց այդ սահմանների պահպանումը ստուգելու համար էլ գոյութիւն ունի ՍԴ-ն, որը պարտաւոր չէ սիրել ու գուրգուրել ընդդիմութեանը (ճիշտ ինչպէս եւ իշխանութեանը), բայց պարտաւոր է պատասխանել հետեւեալ հարցին. փաստացի դուրս չի՞ բերուել արդեօք խորհրդարանական փաստաթուղթը սահմանադրական վերահսկողութիւնից լոկ այն պատճառով, որ դրա հաստատած փաստաթուղթն անուանուել է քաղաքական։ Այսպէս որ՝ ինչ ասես կարելի է խցկել կառավարութեան ծրագրում՝ «քաղաքական» ցուցանակի տակ։
Ըստ էութեան, խօսքը վտանգաւոր նախադէպի մասին է. պետութիւնը կարող է հռչակել սահմանադրական իրաւունքները շօշափող քաղաքական նպատակ, իսկ այդպիսի քաղաքականութեան թոյլատրելիութեան հարցն առանց դատական գնահատականի կը մնայ այնքան ժամանակ, քանի դեռ չեն յայտնուել կոնկրետ իրաւական ակտեր։ Այսպէ՞ս է պէտք հասկանալ։
Մինչդեռ Սահմանադրութիւնը պարտադիր է բոլորի համար՝ քաղաքացիների, ընդդիմութեան, խորհրդարանական մեծամասնութեան, բոլոր-բոլորի։ Իսկ այդ սկզբունքի արդիւնաւէտ պահպանումն ապահովելը ՍԴ-ի իրաւասութեան շրջանակում է։ Մոռացե՞լ են, ինչ է։
