Լորդերի պալատի անդամ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի բաց նամակը՝ Հայաստան–Եւրոպական միութիւն առաջիկայ գագաթնաժողովի առնչութեամբ, փոխանցում է orer.eu-ն։
«Սիրելի՛ բարեկամներ, գործընկերներ եւ Հայաստանով հետաքրքրուող բոլոր անձինք,
2025 թուականի փետրուարի 5-ին հրապարակուած իմ յայտարարութեան մէջ նշեցի, որ պատրաստւում եմ նուազեցնել իմ գործունէութեան որոշ ոլորտներ, սակայն շարունակելու եմ ներգրաւուած մնալ այն նախաձեռնութիւններում, որոնց հանդէպ խորապէս նուիրուած եմ։ Լինելով Հայաստանի հետեւողական աջակից 1988 թուականից եւ այցելելով Հայաստան ու Արցախ աւելի քան 70 անգամ՝ ակնյայտ է, որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը, որի ժողովրդին ես խորապէս սիրում եմ, շարունակում է շատ մօտ մնալ իմ սրտին։
Ես նոյնքան նուիրուած եմ՝ սիրով ու աջակցութեամբ, նաեւ Արցախի ժողովրդին, որի պատմութիւնը, հաւատը, տառապանքը եւ տոկունութիւնը անքակտելիօրէն կապուած են Հայաստանի ընդհանուր պատմութեան եւ ապրած փորձառութեան հետ։
Ողջունում եմ այն փաստը, որ Հայաստանի եւ Եւրոպական միութեան միջեւ յարաբերութիւնները հասել են այն փուլին, որը հնարաւորութիւն է տալիս անցկացնել առաջին Հայաստան–Եւրոպական միութիւն գագաթնաժողովը Երեւանում՝ 2026 թուականի մայիսի 4-ին եւ 5-ին։ Սակայն ես շարունակում եմ խորապէս մտահոգուած լինել երկու հարցով, եւ այդ պատճառով ինձ պարտաւորուած եմ զգում գրել այս նամակը՝ Սուրբ Պողոսի այն խօսքերի ոգով, որը կոչ է անում մէզ «ճշմարտութիւնը սիրով խօսել» (Եփեսացիներ 4:15)։ Ինձ թւում է, որ կարեւոր է, երբ նայում ենք ապագային, չմոռանալ անցեալը։ Առաւել կարեւոր է, որ երբեք չփորձենք ջնջել այդ անցեալը կամ որեւէ կերպ ընտրել կամ խրախուսել ուրիշներին մոռանալ այն ամէնը, ինչ մէզ սովորեցրել է պատմութիւնը։ Մենք միշտ պէտք է յիշէնք նրանց, ովքեր տուել են իրենց կեանքի գինը կամ կրել վնասներ, կորուստներ կամ բանտարկութիւն, մինչ այդ պատմութիւնը ձեւաւորւում էր։
Իմ առաջին մտահոգութիւնը վերաբերում է Հայաստանի եւ Արցախի պատանդներին ու ռազմագերիներին, որոնք մինչեւ այսօր մնում են Ադրբեջանում գերութեան մէջ։ Տեղեկութիւններ կան, որ շատերի հետ շարունակում են վարուել այնպիսի ձեւով, որը հակասում է Եւրոպական միութեան սեփական օրէնքներին եւ պահանջներին՝ կապուած գերութեան մէջ գտնուողների նկատմամբ վերաբերմունքի եւ արդար դատաքննութեան իրաւունքի հետ։ Ես չեմ կարծում, որ այսպիսի հարցերը կարելի է անտեսել որեւէ մէկի կողմից, ով, ինչպէս ես, ցանկանում է արդար եւ կայուն խաղաղութիւն։ Յաճախ ասւում է, որ «խաղաղութիւն չի կարող լինել առանց արդարութեան», եւ ես յոյս ունեմ, որ այս խօսքերը յստակօրէն կը մնան բոլոր նրանց ուշադրութեան կենտրոնում, ովքեր մասնակցում են Հայաստանի ապագայի ձեւաւորմանը։ Կրկնում եմ՝ անցեալը չի կարելի պարզապէս անտեսել կամ ջնջել։ Այն պէտք է քննարկուի եւ լուծում ստանայ։ Յարգանքով կոչ եմ անում Հայաստանի կառավարութեանը եւ ժողովրդին, ինչպէս նաեւ բոլոր շահագրգիռ գործընկերներին, ապահովել, որ այս մօտեցումը առաջնահերթութիւն ստանայ՝ նպատակային եւ արդիւնաւետ ձեւով, մինչեւ Հայաստանի եւ Արցախի բոլոր գերիներն ու ռազմագերիները ազատ արձակուեն։ Արդարութեան, կայուն խաղաղութեան եւ աւելի սերտ համագործակցութեան ընդհանուր նպատակները, անկասկած, պահանջում են, որ Եւրոպական միութիւնը նոյնպէս այս հարցին տա իր բարձրագոյն առաջնահերթութիւնը։
Իմ երկրորդ մտահոգութիւնը վերաբերում է Հայաստանում Եկեղեցի–Պետութիւն յարաբերութիւններում առկայ լարուածութեանը։ Ինձ համար մեծ ցաւի եւ տխրութեան աղբիւր է, որ Հայաստանը՝ որպէս առաջին երկիր, որը ընդունել է քրիստոնէութիւնը որպէս պետական կրօն (ընդհանուր ընդունմամբ՝ մ.թ. 301 թուականին), յայտնուել է ներկայիս իրավիճակում։ Ոգէշնչուած Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորչի օրինակով՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցու հիմնադիրի եւ առաջին առաջնորդի, ես աղոթում եմ, որ բոլոր ներգրաւուած կողմերը համագործակցէն՝ ապահովելու կրօնի կամ հաւատքի ազատութիւնը՝ փոխադարձ յարգանքի մթնոլորտում։ Խոնարհաբար կոչ եմ անում Եւրոպական միութեանը՝ ապահովել, որ ցանկացած երրորդ երկրի հետ յարաբերութիւններում, ինչպէս իրենք պարտաւորուել են, պահանջէն եւ ակնկալէն համապատասխան կողմերից հետեւել ՄԱԿ-ի համապատասխան բանաձեւերին եւ ԵՄ կանոններին ու պահանջներին՝ կապուած կրօնի կամ հաւատքի ազատութեան հետ, ներառեալ ԵՄ ուղեցոյցները կրօնի կամ հաւատքի ազատութեան խթանման եւ պաշտպանութեան վերաբերեալ, որոնք ընդունուել են Արտաքին գործերի խորհրդի նիստում՝ Լիւքսեմբուրգում, 2013 թուականի յունիսի 24-ին։ Հաւասար ուշադրութիւն պէտք է դարձուի նաեւ Արցախի/Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում գտնուող կրօնական կառոյցների եւ մշակութային յուշարձանների պաշտպանութեանը, որոնք ներկայումս ենթարկւում են ոչնչացման։
Աղոթում եմ, որ Աստուած շարունակի սիրել, օրհնել եւ պաշտպանել Հայաստանի եւ Արցախի ժողովրդին։
Բարոնուհի Քերոլայն Քոքս
Լորդերի պալատի անդամ
Լոնդոն»։
