Նիկոլ Փաշինեանը ուղերձ է յղել Սահմանադրութեան օրուայ կապակցութեամբ՝ նշելով «իրաւակարգի եւ ժողովրդի միջեւ օրգանական կապի բացակայութիւնը»։ «Ընտրութիւնների արդիւնքում ձեւաւորուած մեծամասնութեան նախընտրական ծրագիրը ներառում է նաեւ նոր Սահմանադրութեան ընդունումը»,– ասել է Փաշինեանը։
Նախագահ Վահագն Խաչատրեանը եւս նշել է, որ «Սահմանադրութիւնը չի կարող մնալ ժամանակից կտրուած, քարացած փաստաթուղթ։ Այն պէտք է ունենայ ներքին կենսունակութիւն՝ արձագանգելու հասարակական յարաբերութիւնների զարգացմանը, պետական կառավարման կատարելագործման անհրաժեշտութեանը եւ մեր երկրում ու աշխարհում փոփոխուող իրողութիւններին»։
Փաստօրէն, Սահմանադրութեան օրը վարչապետն ու նախագահը յայտարարում են նոր Սահմանադրութիւն ընդունելու եւ Երրորդ Հանրապետութիւնը «փակելու» արշաւի մասին։
Իրենց ուղերձներում նրանք խօսում են նոր իրողութիւնները Սահմանադրութեան մէջ ամրագրելու անհրաժեշտութեան մասին՝ առանց նշելու սահմանադրական բարեփոխումների իրական պատճառները։
Իսկ պատճառները պարզ են․ միայն Հայաստանի ներկայ Սահմանադրութեամբ եւ ազգային իրաւունքներից հրաժարմամբ կարող են հաստատուել Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի ցեղասպանութեամբ ու պատերազմներով գծուած սահմանները։
2020-2023 թուականների ցեղասպանական պատերազմից եւ Արցախի հայաթափումից յետոյ Բաքուն օր ու գիշեր բարձրացնում է Հայաստանի Սահմանադրութեան մէջ փոփոխութիւններ կատարելու եւ Անկախութեան հռչակագրի յղումը հանելու անհրաժեշտութիւնը։ Քանի որ Սահմանադրութեան նախաբանը չի կարող փոփոխուել, Հռչակագիրը հանելու համար անհրաժեշտ կը լինի ընդունել նոր Սահմանադրութիւն։ Սա կը նշանակի գործող սահմանադրական կարգի վերջ, որը հիմնուած է Հայաստանի եւ Արցախի վերամիաւորման մասին 1989 թուականի Դեկտեմբերի 1-ի որոշման, ինչպէս նաեւ Հայոց Ցեղասպանութեան հետեւանքները կարգաւորելու անհրաժեշտութեան վրայ։
2026 թուականի Յունիսի 7-ի ընտրութիւններից յետոյ վերլուծաբանները նշել են, որ Փաշինեանի կուսակցութիւնը բաւարար ձայներ չի ունենայ նոր Սահմանադրութեան ընդունման վերաբերեալ հանրաքուէ անցկացնելու համար։ Սակայն արդարադատութեան նախարարն արդէն նշել է, որ հանրաքուէ անցկացնելու տարբեր եղանակներ կան, օրինակ՝ 300,000 ստորագրութիւն հաւաքելը։ Այսինքն՝ հանրաքուէ անպայման կը լինի։
Երէկ Սահմանադրական դատարանը մերժել է եօթ կուսակցութիւնների դիմումները, որոնք պահանջում էին Յունիսի 7-ի ընտրութիւններն անօրինական ճանաչել։ Սահմանադրական դատարանի որոշման հրապարակումից անմիջապէս յետոյ հինգ քաղաքական ուժեր՝ «Հզօր Հայաստան» եւ «Հայաստան» դաշինքները, «Բարգաւաճ Հայաստան», «Ազգային ժողովրդավարական բեւեռ» եւ «Հայ ազգային կոնգրէս» կուսակցութիւնները, յայտարարել են դիմադրութիւն սկսելու մասին։ Դիմադրութեան ծրագրի առաջին կէտը նոր Սահմանադրութեան ընդունումը կանխելն է։
«Գործող վարչախմբի կողմից նախապատրաստուող սահմանադրական փոփոխութիւնները դիտարկելով որպէս արտաքին պարտադրանք՝ մենք օգտագործելու ենք օրէնսդրական, հանրային եւ քաղաքական բոլոր միջոցները՝ թոյլ չտալու համար Մայր օրէնքի փոփոխութիւնը, ինչը ուղղակի եւ անդառնալի հարուած է ՀՀ ինքնիշխանութեանը»,– ասւում է հինգ ուժերի յայտարարութեան մէջ։
Միայն Բաքուն է խօսում Հայաստանի համար նոր Սահմանադրութիւն ընդունելու անհրաժեշտութեան մասին։ Հայաստանի արտաքին գործընկերները երբեք պաշտօնապէս առաջ չեն քաշել նոր Սահմանադրութեան ընդունումը որպէս տարածաշրջանային հետագայ զարգացման նախապայման։ Աւելին, փորձագէտները մատնանշում են Եւրոպական Միութեան եւ Միացեալ Նահանգների կողմից Ալիեւի վրայ ճնշում գործադրելու փորձերը՝ նրան «համոզելու» հրաժարուել սահմանադրական փոփոխութիւնների պահանջից՝ որպէս տարածաշրջանի ապաշրջափակման նախապայման։ Ալիեւը ոչ միայն հրաժարւում է դա անել, այլեւ չի տալիս որեւէ երաշխիք, որ Հայաստանի Սահմանադրութեան փոփոխութիւնից յետոյ կը ստորագրուի «խաղաղութեան պայմանագիր», եւ տարածաշրջանում կը բացուեն ճանապարհներ։
Բաքուի վերլուծաբանները խորամանկօրէն նշում են, որ Նիկոլ Փաշինեանն ինքը առանձնապէս շահագրգռուած չէ նոր Սահմանադրութիւն ընդունելու հարցում, քանի որ հասկանում է, որ այդ քայլով ամէն ինչ կը կորցնի։ Նրանք կարծում են, որ Հայաստանում ներկայիս գործընթացները կարող են լինել սահմանադրական հանրաքուէի իմիտացիա։ Աւելին, ոմանք կարծում են, որ նոյնիսկ եթէ հանրաքուէ լինի, ժողովուրդը կը քուէարկի այդ փոփոխութիւնների դէմ։
Այնուամենայնիւ, Նիկոլ Փաշինեանի կառավարութեան գործողութիւնները հակառակն են յուշում․ 100,000 արցախցիներին քուէարկութեանը մասնակցելուց զրկելը, ինչպէս նաեւ արտերկրում բնակուող ՀՀ քաղաքացիների՝ ընտրութիւններին մասնակցելու վերջերս սահմանուած արգելքը ցոյց են տալիս, որ հող է նախապատրաստւում սահմանադրական փոփոխութիւնների համար։
Հակառակ դէպքում, ինչպէս Փաշինեանն է ասել, Սեպտեմբերին պատերազմ կը լինի։ Իսկ արդեօք խաղաղութիւն կը լինի՞, եթէ Հայաստանը փոխի Սահմանադրութիւնը։
