Վահէ Յովհաննիսեան
Այլընտրանքային նախագծեր խումբ
Վերնագիրը կարող ենք դնել թէ՛ հարցականով, թէ՛ բացականչականով, թէ՛ ֆատալիզմ կամ պաթետիզմ արտայայտող ցանկացած այլ նշանով։ Պրոբլեմի էութիւնը չի փոխուելու։
Այդ ձեւակերպումը պարբերաբար լսւում է՝ քաղաքական միաւորներից, հասարակական-քաղաքական գործիչներից, ազնիւ մարդկանցից։ Բայց գալիս է մի պահ, երբ նոր հարցադրման կարիք է զգացւում։
Պայքար ո՞ր հեռանկարի դէմ եւ ո՞ր հեռանկարի համար, պայքար ո՞ր միջավայրում, ո՞ր հանրային պահանջով։ Ի վերջոյ, պայքարը պէտք է ունենայ տեսլական, ժամկէտ, կառուցուածք, ընթացիկ գնահատման մեխանիզմներ, ռեսուրսներ՝ մարդկային, ինտելեկտուալ, նիւթական եւ այլ պարամետրեր։
Կար Վարդգէս Գասպարին, որն ուղղակի պառկում էր։ Պայքարի այդ ֆորմատում նա ընկալելի էր։ Կողքից նայելիս տպաւորութիւն է, որ այսօրուայ մեր քաղաքական պայքարը դարձել է մօտաւորապէս մի մեծ «Վարդգէս Գասպարի»։ Պայքարում ենք, էլի։
Պայքարը շարունակւում է անհատական մակարդակում, եւ բանտերում, անազատութեան մէջ, խորհրդարանից դուրս ու ԱԺ-ում մենք ունենք լուրջ անհատներ, որոնք պայքարում են։ Բայց դա ինստիտուցիոնալ պայքարը չէ։ Դժուար է ասել, թէ որքան են յաջողութեան շանսերը։
«Հայաստանի վաղուայ օրը» ձեւաւորւում է այսօր։ Յստակ պէտք է հասկանալ եւ նոյնքան յստակ բացատրել՝ ո՞ւր է գնում Հայաստանը։
Այսօր մեր ազգային, պետական, քաղաքական, հանրային օրակարգը էպիզոդների օրակարգ է, որոնք ձեւակերպուած չեն մէկ ամբողջութեան մէջ։
Տիգրանաշէնը, Սահմանադրութիւնը, Եկեղեցին, ռուսական բազան, Ադրբեջանի այս կամ այն պահանջն ու քայլը առանձին-առանձին չեն կարող դառնալ օրակարգ։
2021-2026-ի պայքարը չի կարող նոյնութեամբ շարունակուել այսօր՝ 2026-ի ընտրութիւններից յետոյ։ Մօտեցումները, մեթոդները, շեշտադրումները, բովանդակութիւնը չեն կարող նոյնը մնալ։ Հնգամեայ այդ ծանր փուլից յետոյ անհնար է չապրել անձնային եւ հանրային աճ, չվերաիմաստաւորել կեանքը, չանցնել այլ լուրջ տրանսֆորմացիաներով։
Մոնոթեմատիկ պայքարը ունենալու է նոյն արդիւնքը։ Կոպիտ ասած՝ եթէ մենք սեւեռուենք Տիգրանաշէնի կամ ցանկացած այլ մոնոթեմայի վրայ՝ Սահմանադրութիւն կամ որեւէ այլ յանձնուող գիւղ, ապա իշխանութիւնն ամէն անգամ խաղարկելու է նոյն սցենարը, թէ իբր «չանենք՝ լինելու է պատերազմ»։ Ու հասնելու է իրեն ցանկալի արդիւնքին։
Մենք պէտք է առանց վախենալու առերեսուենք 2026-ի ԱԺ ընտրութիւնների արդիւնքների հետ ու դուրս գանք «իրաւագիտակից ու ազնուագոյն մեր հասարակութիւնը կործանւում է կեղեքիչների ձեռքին» մեր յօրինած սցենարից։
2021-2026 փուլում ամէն ինչ ասուել է, բացատրուել։ 2021-2026-ի հետեւանքները բոլորիս ընդհանուր պատմութիւնն են՝ բոլորիս աչքի առաջ, եւ եթէ դրանից յետոյ ընտրութեան արդիւնքն այսպիսին է լինում, ապա հասարակութեան իսկապէս իրաւագիտակից եւ պայքարող հատուածը պէտք է գնայ խորքային փոփոխութիւնների՝ դրանով իսկ դառնալով պահանջարկուած։
Իրական քաղաքականութիւնը այսօրուայ Հայաստանի մասին է եւ այսօր կերտուող Հայաստանի վաղուայ օրուայ։ Պէտք է հասկանալ իրավիճակը, առանց վախենալու փոխել-յստակեցնել հարցադրումները, ձեւաւորել միասնական մօտեցումներ, առանց քաշուելու՝ նոր մօտեցումները, նոր ասելիքը մատուցել լայն հանրութեանը։ Եւ, որ շատ կարեւոր է՝ մատուցել նոր բառապաշարով, նոր տոնայնութեամբ։ Այս մթնոլորտում, այս միջավայրում, այս անորոշութեան մէջ հասարակութիւնը ի՞նչ «Քեարքի», ամբողջական մարզեր կը զիջի՝ առանց մտածելու, ու յաջորդ օրը կը շարունակի իր սովորական կեանքը։ Ինչպէ՞ս դուրս գալ այս վիճակից։ Ուտել-խմելու հանրային դոմինանտը ինչպէ՞ս փոխել պետական մտածողութեան եւ քաղաքացիական վարքագծի։
Ամփոփում
Այսօրուայ պայքարի օրակարգը չի կարող լինել երէկուանը։ Ներսից եւ առաւել ցաւոտ՝ դրսից, այնպէ՛ս կը խաղարկեն մեր այս պարզունակութիւնը, որ առաջիկայ 100 տարին տակից դուրս չենք գայ։
Այստեղ առաջ է գալիս ամենաառանցքային խնդիրը՝ ներքին երկխօսութիւն, ներհանրային երկխօսութիւն, միջընտրազանգուածային երկխօսութիւն։ Սրա մասին աւելի հանգամանալից՝ յաջորդիւ։
