2025 թուականը պարզաբանեց այն, ինչ 2024 թուականը փորձեց թաքցնել։
Արցախի էթնիկ զտումից ցնցուած Հայաստանը 2024 թուականը դիմաւորեց շոկի մէջ։ Կառավարութիւնը իրավիճակն անուանեց «նոր իրականութիւն»։ Մարդիկ դա զգացին որպէս կորուստ, նուաստացում եւ հիւծուածութիւն։ Հանգիստը չէր նշանակում կայունութիւն։ Հանգիստը նշանակում էր, որ երկիրն աւելի քիչ ուժ ունէր դիմադրելու, մինչդեռ իր ապագայի վերաբերեալ որոշումները կայացւում էին նրա գլխից վեր։
2025 թուականին հետեւանքներն արդեն տեսանելի դարձան։
Քաղաքացիական պայմանագիրը պահպանեց նոյն մեթոդը՝ զիջում արտասահմանում, վերահսկողութիւն՝ ներսում։ Այն զիջումը անուանեց «խաղաղութիւն» իսկ վերահսկողութիւնը անուանեց «բարեփոխում»։ Այն արտաքին վերահսկողութիւնը անուանեց «ճկունութիւն»։ Պիտակները փոխուեցին։ Ուղղութիւնը մնաց նոյնը։
Ամենաակնյայտ օրինակը TRIPP-ն է։
Նրանք այն ներկայացրեցին իբրև ենթակառուցուածքային նախագիծ։ Այն գործում է որպէս քաղաքական գործիք։ Միջանցքը լծակ է։ Այն որոշում է, թէ ով է շարժւում, ով է արգելափակում, ով է գրում կանոնները եւ ով է հաւաքում շահոյթը։ Երբ Սիւնիքը դառնում է «ճանապարհ», այլ ոչ թէ ռազմավարական տարածք, ինքնիշխանութիւնը դառնում է բանակցային դիրք։ Այն դառնում է ինչ-որ բան, որը պէտք է կառավարուի, գնահատուի եւ վարձակալուի։
Ասում են՝ «ինտեգրացիա»։ Դա նշանակում է կախուածութիւն։
Ասում են՝ «ճանապարհների բացում»։ Դա նշանակում է ճնշում Սիւնիքի վրայ։
Ասում են՝ «խաղաղութիւն հաստատուեց»։ Դա նշանակում է, որ Հայաստանը նախ վճարում է, իսկ յետոյ հարցեր է տալիս։
Բաքւում պահուող բանտարկեալները մարդկային կերպարանքով նոյն օրինաչափութիւնն են ցուցաբերում։ Մի կառավարութիւն, որը գերիներին վերաբերուեր որպէս ազգային առաջնահերթութիւն, խնդիրը կը վերածեր մշտական ճնշման։ Այն իւրաքանչիւր դիւանագիտական ուղի կը կապեր այդ պահանջի հետ։ Այն ծախսէր կը ստեղծեր միւս կողմի համար։ «Քաղաքացիական պայմանագիրը» մտահոգութիւն է յայտնում իսկ ոչ մի գործնական արդիւնք չի տալիս։ Այն յայտարարութիւններ եւ արարողութիւններ է անում, մինչդեռ ընտանիքները ապրում են սպասասրահներում։ (դա տեխնիկական սխալ չէ, այլ քաղաքական ընտրութիւն)։
Այնուհետեւ ներքին քաղաքականութիւնը կոշտացաւ։
«Քաղաքացիական պայմանագիրը» 2026 թուականի ընտրութիւնների ճանապարհին մտաւ թոյլ լեգիտիմութեամբ եւ աճող զայրոյթով։ Այդ դիրքում գտնուող կուսակցութիւնը չի թուլացնում իր բռնութիւնը։ Այն խստացնում է այն։ Այն դադարում է համոզել եւ սկսում է դասակարգել։ Այն դադարում է վիճել եւ սկսում է ոստիկանութեամբ պարտադրել։
Ահա թէ որտեղ է կարեւոր հետապնդման պատմութիւնը, եւ ինչու է կարեւոր «Կարապետեանը»։
Յունիսին Րոյթերզը հաղորդեց, որ ռուսաստանաբնակ հայ միլիարդատէր Սամուել Կարապետեանը ձերբակալուել է ռեժիմի փոփոխութիւնը խթանելու մեղադրանքով, եւ նրա կալանաւորումը ընդդիմադիր շրջանակներում լայնօրէն դիտուել է որպէս այլախոհութեան դէմ աւելի լայնածաւալ ճնշման մի մաս: Անկախ նրանից, թէ ինչ-որ մէկը սիրում է Կարապետեանին, թէ ոչ, դա էական չէ: Հարցը ուղերձն է: Երբ պետութիւնը պէտք է զգուշացնի հանրութեանը, այն ընտրում է բարձր մակարդակի թիրախ: Դա մեղադրանքը դարձնում է քաղաքական: Դա տրուելիք դասը դարձնում է տեսանելի:
Նոյն ամսին արքեպիսկոպոս Բագրատ Գալստանեանը ձերբակալուեց ենթադրեալ յեղաշրջման դաւադրութեան հետ կապուած մեղադրանքներով, եւ կառավարութիւնը դա ներկայացրեց որպէս «քրէաօլիգարխիկ հոգեւորականութեան» դէմ պայքար: Աւելի ուշ՝ 2025 թուականին, արքեպիսկոպոս Միքայել Աջապահեանը դատապարտուեց ազատազրկման՝ սահմանադրական կարգը տապալելու հրապարակային կոչերի հետ կապուած մեղադրանքներով: Հետեւեցին եկեղեցական կառոյցների դէմ ուղղուած ասպատակութիւններ եւ յետագայ գործողութիւններ, եւ քաղաքացիական խմբերը հրապարակաւ դատապարտեցին այն, ինչը նրանք նկարագրեցին որպէս ընդլայնուող ճնշում:
Քաղաքացիական պայմանագիրը չսահմանափակուեց անհատական ձերբակալութիւններով: Այն շարժուեց դէպի եկեղեցու կենտրոն: Կառավարութիւնը սրեց իր արշաւը Նորին Սրբութիւն Գարեգին Բ-ի դէմ՝ Կաթողիկոսին վերածելով քաղաքական թիրախի եւ Մայր Աթոռը դիտարկելով որպէս խոչընդոտ, որը պէտք է ճնշուի, այլ ոչ թէ որպէս յարգանքի արժանի ազգային հաստատութիւն: Այն խօսում էր «օրէնքի» եւ «կարգի» մասին, բայց նպատակը ակնյայտ էր՝ մեկուսացնել կաթողիկոսին, վախեցնել հոգեւորականներին եւ զգուշացնել իւրաքանչիւր հայկական հաստատութեան, որ անկախութիւնը կը պատժուի։ Երբ պետութիւնը սկսում է ազգի հոգեւոր առաջնորդին վերաբերուել որպէս թշնամու, դա չի պաշտպանում ժողովրդավարութիւնը։ Դա պաշտպանում է ռեժիմը։
Երբ նրանք ասում են՝ «յեղաշրջման դաւադրութիւն»։ Դա նշանակում է հեռացնել բողոքի առաջնորդներին։
Երբ նրանք ասում են՝ «օլիգարխիկ հոգեւորականութիւն»։ Դա նշանակում է եկեղեցական այլախոհութիւնը միաւորել քրէական կատէգորիայի մէջ։
Երբ ասում են՝ «օրէնքի գերակայութիւն»։ Դա նշանակում է, որ պետութիւնն է ընտրում թշնամիներին եւ յետոյ գրում նրանց «մեղադրանքները»։
Քաղաքացիական պայմանագիրը նաեւ ամբողջ ընտրաշրջանը փաթաթեց «հիբրիդային սպառնալիքների» լեզուով։ Այդ լեզուն միաժամանակ երկու բան է անում։ Այն օտարերկրեայ դերակատարներին աւելի խորը հրաւիրում է երկրի քաղաքական կեանքի մէջ եւ ներքին ընդդիմութիւնը նախապէս վերածում է անվտանգութեան խնդրի։ 2025 թուականը այդ քայլը դարձրեց նորմալ։
Այսպիսով, տարին կարդացւում է որպէս մէկ կապակցուած պատմութիւն, այլ ոչ թէ առանձին սկանդալներ։
Արտաքին զիջումները թուլացնում են պետութիւնը։ Թուլացած պետութիւնը կարիք ունի աւելի շատ վերահսկողութեան։ Աւելի շատ վերահսկողութիւնը առաջացնում է աւելի շատ զայրոյթ։ Աւելի շատ զայրոյթը արդարացնում է աւելի շատ վերահսկողութիւնը։ Այդ ցիկլը սնուցում է իրեն։ «Քաղաքացիական պայմանագիրը» օչ թէ խճճուել է դրանում։ Այն ինքն է կառուցել դա։
Եզրակացութիւնը շատ պարզ է. 2025 թուականը Հայաստանին խաղաղութիւն չի բերել։ Այն բերել է նոյն պատերազմի նոր փուլ, որը մղւում է տարբեր գործիքներով՝ զարգացման կերպարանքով քօղարկուած միջանցքային քաղաքականութիւն, «գործընթացի» անուան տակ թողնուած գերիներ եւ ընտրութիւնների նախապատրաստուող կառավարութիւն, որը ընդլայնում է բռնադատումը եւ քրէականացնում ազգային կեանքի սիւները։
2026 թուականը կը փորձարկի, թէ արդեօք Հայաստանը ընդունում է այդ ուղղութիւնը թէ ոչ։
